Tính đến năm 2018, tổng giá trị sản xuất ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh đạt 3.999.300 triệu đồng, tăng 913.750 triệu đồng so với năm 2014, đạt 88,4% so với mục tiêu Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn đến năm 2020, tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2014 - 2018 đạt 6,69%. Tổng lao động thường xuyên và thời vụ hoạt động trong ngành nghề nông thôn 37.957 lao động, đạt 56,5% so với mục tiêu Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn đến năm 2020. Toàn tỉnh có 22.625 cơ sở hoạt động trong lĩnh vực ngành nghề nông thôn, đạt 67,2% so với mục tiêu Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn đến năm 2020; 29 làng nghề, làng nghề truyền thống đã được công nhận.

Cùng với việc tận dụng được nguồn nguyên liệu sẵn có ở trong tỉnh, một số cơ sở, làng nghề đã mạnh dạn đầu tư máy móc, áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất để phát triển ổn định, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho lao động nông thôn, đặc biệt là lao động nhàn rỗi ở địa phương, nổi bật có Làng nghề nón lá truyền thống Hạ Thôn (xã Quảng Tân) hút 850 hộ với 2.100 lao động, tạo thu nhập ổn định bình quân 2,2 triệu đồng/người/tháng; Làng nghề nón lá truyền thống Quy Hậu (xã Liên Thủy) thu hút 1.600 hộ với hơn 1.600 lao động; Làng nghề chế biến bún bánh mè xát Tân An (xã Quảng Thanh) thu hút 232 hộ với 460 lao động. Các sản phẩm chính của làng nghề bao gồm nón lá, nước mắm, rượu, bún bánh, mây tre, chổi đót, chiếu cói... với thị trường tiêu thụ chủ yếu ở nội tỉnh và các địa phương khác như tỉnh Thừa Thiên Huế, Thanh Hóa, thành phố Đà Nẵng...

Công tác xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu bước đầu đã được một số cơ sở làng nghề quan tâm, chú trọng thực hiện. Nhiều nhãn hiệu đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể: Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh rượu làng nghề Võ Xá, xã Võ Ninh; Hợp tác xã Bánh mè xát Tân An; Hội nước mắm Nhân Trạch. Năm 2018, một số sản phẩm của cơ sở làng nghề đã được bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu như sản phẩm mây xiên đan mắt cáo (Hợp tác xã Mây tre đan Quảng Tiến); sản phẩm Khoai deo Hải Ninh (Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến khoai deo Hải Ninh); sản phẩm bánh mè xát (Hợp tác xã làng nghề bánh mè xát Tân An).

Mặt khác, Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề được thực hiện thông qua hoạt động hỗ trợ đào tạo, truyền nghề, nâng cao tay nghề, phát triển nghề theo hình thức liên kết giữa cơ sở dạy nghề với doanh nghiệp như đào tạo nghề may công nghiệp; cơ sở tự đào tạo nghề, truyền nghề nón lá, chổi đót, mây xiên, mộc mỹ nghệ, cơ khí, chế biến thủy sản, mây, tre đan; mời chuyên gia đào tạo, truyền nghề, nâng cao tay nghề và phát triển nghề mới về mây xiên xuất khẩu… Bên cạnh đó, một số địa phương còn khuyến khích các tổ chức xã hội tham gia hoạt động sản xuất nhằm bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hóa ở địa phương như Hội Người cao tuổi, Hội Phụ nữ...

Tuy nhiên, ngành nghề nông thôn phát triển còn chậm, mang tính tự phát ở quy mô nhỏ lẻ, chưa có định hướng, sử dụng công nghệ trang thiết bị lạc hậu, chất lượng sản phẩm chưa cao và kém sức cạnh tranh, chưa chú trọng xây dựng thương hiệu và sản phẩm lưu niệm phục vụ du lịch. Cơ sở ngành nghề nông thôn đang gặp nhiều khó khăn về vốn, nhiều cơ sở chưa mạnh dạn đầu tư để sản xuất. Lao động ngành nghề nông thôn chủ yếu chưa qua đào tạo, lao động có tay nghề cao còn thiếu, một số chương trình đào tạo nghề chưa có chiều sâu.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất trong ngành nghề nông thôn còn hạn chế. Một số nhóm ngành nghề phát triển còn gặp khó khăn, mang tính cầm chừng, chưa bền vững. Nhiều nghề truyền thống đang có nguy cơ mai một do sự cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp cùng loại như nghề đan lát, rèn nông cụ, sản xuất chiếu, chổi đót...

Để nâng cao tỷ trọng giá trị sản xuất ngành nghề ở khu vực nông thôn và chất lượng sản phẩm, chú trọng xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu nhằm tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường, góp phần thực hiện Chương trình xây dựng mục tiêu Quốc gia nông thôn mới và Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” trên địa bàn tỉnh, toàn tỉnh phấn đấu đến năm 2023, giá trị sản xuất ngành nghề nông thôn (giá hiện hành) đạt 4.564.527 triệu đồng, tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2019 - 2023 đạt 2,5 - 3%; giải quyết việc làm khu vực nông nghiệp nông thôn đạt 50.219 người; mỗi huyện, thị xã, thành phố có ít nhất 05 sản phẩm ngành nghề nông thôn tham gia vào Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) và được công nhận là sản phẩm OCOP từ hạng 3 sao trở lên; hàng năm chỉ đạo xây dựng, công nhận từ 01 - 02 làng nghề theo tiêu chí quy định của Chính phủ, phấn đấu đến hết năm 2023 toàn tỉnh có 35 - 40 làng nghề, làng nghề truyền thống được công nhận.

Trên cơ sở mục tiêu đề ra, các cấp, các ngành và địa phương trong tỉnh tập trung rà soát, bố trí phát triển ngành nghề nông thôn gắn với Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch tạo quỹ đất để cơ sở chế biến nông - lâm - thủy sản đảm bảo tiêu chí theo quy định của pháp luật; hướng dẫn và tạo điều kiện cho cơ sở ngành nghề nông thôn trong việc giao đất, thuê đất sản xuất theo quy định của pháp luật; ưu tiên bố trí đất cho cơ sở ngành nghề sản xuất vào các khu, cụm tiểu thủ công nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi về việc thuê mặt bằng dài hạn ổn định sản xuất. Bên cạnh đó, các ngành, địa phương tiếp tục thực hiện chính sách ưu đãi về vốn, tín dụng cho cơ sở ngành nghề nông thôn, hướng đến nguồn vốn trung và dài hạn để đầu tư đổi mới công nghệ, nghiên cứu tạo ra sản phẩm mới, đồng thời đơn giản hóa thủ tục vay vốn nhằm tăng cường khả năng tiếp cận của cơ sở đến nguồn vốn ưu đãi; ban hành cơ chế, chính sách giúp cơ sở ngành nghề nông thôn tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước, kết hợp sử dụng lồng ghép nguồn vốn các Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” để triển khai thực hiện.

Mặt khác, các ngành, địa phương triển khai hoạt động xúc tiến thương mại và tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm; nghiên cứu, lựa chọn làng nghề, sản phẩm làng nghề tiêu biểu để xây dựng thương hiệu; tham gia các hội chợ về ngành nghề, làng nghề nông thôn để tuyên truyền, quảng bá sản phẩm tiêu thụ sản phẩm đến thị trường trong, ngoài nước; đẩy mạnh ứng dụng và phát triển khoa học công nghệ trong hoạt động sản xuất của ngành nghề nông thôn nhằm tăng năng suất, nâng cao khả năng cạnh tranh, góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của nghề truyền thống, chú trọng đến công tác bảo vệ môi trường làng nghề; triển khai có hiệu quả đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn và có chính sách thu hút nghệ nhân, thợ giỏi tham gia đào tạo cho người dân…

Mai Anh