Mặc dù nguồn vốn ngân sách Nhà nước bố trí cho Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM còn hạn chế, nội dung xây dựng NTM ngày càng nhiều (xã nông thôn mới kiểu mẫu, xã nông thôn mới nâng cao, khu dân cư kiểu mẫu, vườn mẫu nông thôn mới…) và khó hơn nhưng các địa phương đã nỗ lực tập trung chỉ đạo thực hiện nên số tiêu chí đạt được bình quân/xã là 16,1 tiêu chí, tăng 0,9 tiêu chí so với năm 2018. Công tác chỉ đạo xã dưới 05 tiêu chí sớm đạt được mục tiêu đề ra. Tỷ lệ số xã dưới 10 tiêu chí còn 8,8%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu mà Ban Chỉ đạo Trung ương đưa ra (Trung ương đặt chỉ tiêu phấn đấu tỷ lệ số xã dưới 10 tiêu chí còn khoảng 25%). Đặc biệt, nhiều địa phương đã bước vào giai đoạn xây dựng NTM nâng cao, kiểu mẫu, quan tâm chỉ đạo tiếp tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, triển khai liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Phong trào khu dân cư kiểu mẫu, vườn mẫu ở các địa phương đã thúc đẩy NTM đi vào thực chất. Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) cũng đã bước đầu đạt được những kết quả nhất định, góp phần thúc đẩy phát triển những sản phẩm đặc sản của địa phương. Các mô hình du lịch cộng đồng đã và đang từng bước phát triển mạnh tại các địa phương. Đây là nỗ lực rất lớn của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong xây dựng NTM, tạo điều kiện thuận lợi để các địa phương tập trung vào phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn, góp phần tích cực vào kết quả chung của tỉnh trong phát triển kinh tế - xã hội.

Đến nay, toàn tỉnh có 2.193 tiêu chí đạt chuẩn, không còn xã dưới 05 tiêu chí, trong đó 73 xã đạt 19 tiêu chí, chiếm 53,7%; 25 xã đạt 15 - 18 tiêu chí, chiếm 18,4%; 26 xã đạt từ 10 - 14 tiêu chí, chiếm 19,1% và 12 xã đạt từ 05 - 09 tiêu chí, chiếm 8,8%. Đặc biệt, so với toàn quốc, số tiêu chí bình quân của tỉnh cao hơn 0,4 tiêu chí/xã (toàn quốc 15,7 tiêu chí/xã). Hiện thành phố Đồng Hới đạt bình quân 19,0 tiêu chí/xã, tăng 1,2 tiêu chí/xã so với cuối năm 2018; thị xã Ba Đồn 18,1 tiêu chí/xã, tăng 0,7 tiêu chí/xã; huyện Quảng Ninh 17,1 tiêu chí/xã, tăng 0,9 tiêu chí/xã; huyện Quảng Trạch 16,8 tiêu chí/xã, tăng 0,8 tiêu chí/xã; huyện Lệ Thủy 16,3 tiêu chí/xã, tăng 0,3 tiêu chí/xã; huyện Bố Trạch 15,9 tiêu chí/xã, tăng 0,7 tiêu chí/xã; huyện Tuyên Hóa 15,2 tiêu chí/xã, tăng 1,6 tiêu chí/xã; huyện Minh Hóa 13,3 tiêu chí/xã, tăng 1,6 tiêu chí/xã.

Tuy nhiên, hiện vẫn còn 04 xã đã đạt chuẩn chưa đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí mới, 01 xã phấn đấu đạt chuẩn năm 2019 chưa đạt. Bên cạnh đó, môi trường nông thôn đang còn là vấn đề bức xúc ở nhiều địa phương, đặc biệt là ô nhiễm môi trường do xả rác bừa bãi, khai thác và sản xuất vật liệu xây dựng; các địa phương đang thiếu bãi chứa rác, thiếu phương tiện xử lý thu gom rác, nước thải. Tình hình an ninh trật tự, tệ nạn xã hội ở một số địa bàn còn tiềm ẩn phức tạp. Huy động nguồn vốn từ doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn...

Năm 2020, toàn tỉnh phấn đấu có thêm tối thiểu 11 xã đạt chuẩn NTM; tăng bình quân 1,0 tiêu chí/xã (tối thiểu đạt 16,5 tiêu chí/xã theo quy định của Trung ương); có 12 xã đạt xã NTM nâng cao; 03 xã đạt xã nông thôn mới kiểu mẫu; có thêm 147 - 157 vườn mẫu nông thôn mới; 25 khu dân cư kiểu mẫu; 04 xã đã có quyết định đạt chuẩn trước năm 2017 bị sụt giảm tiêu chí đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí mới trong quý I/2020. Bên cạnh đó, các ngành và địa phương tiếp tục giữ vững, nâng cao chất lượng các tiêu chí; quan tâm chỉ đạo các xã đã đạt chuẩn NTM nhưng bị sụt giảm tiêu chí; đánh giá, xếp hạng 35 sản phẩm hiện có theo hướng sản phẩm OCOP; phấn đấu mỗi huyện, thị xã, thành phố có ít nhất 3 - 5 sản phẩm đạt từ 1 - 3 sao theo tiêu chuẩn sản phẩm OCOP.

Để hoàn thành mục tiêu đề ra, các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo trong tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia NTM; xác định xây dựng NTM trở thành nhiệm vụ chính trị thường xuyên, liên tục của cơ quan, đơn vị; chủ động bắt tay vào xây dựng chương trình, kế hoạch xây dựng nông thôn mới giai đoạn sau năm 2020 theo hướng rõ mục tiêu, rõ việc, sát với điều kiện thực tiễn. Bên cạnh đó, các xã trên địa bàn tỉnh triển khai rà soát để tập trung chỉ đạo thực hiện tiêu chí, nhất là tiêu chí gần đạt, những tiêu chí, nội dung chưa cần hoặc cần ít ngân sách thì đầu tư phù hợp với điều kiện của địa phương. Các sở, ngành liên quan cũng khẩn trương rà soát lại Bộ tiêu chí, tiêu chí NTM để ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể nhằm đánh giá, thực hiện và công nhận đạt chuẩn tiêu chí NTM thuộc phạm vi quản lý; phối hợp với các địa phương chỉ đạo, điều hành, kịp thời xử lý những vướng mắc, khó khăn trong quá trình thực hiện các tiêu chí.

Cùng với đó, các cấp, các ngành và địa phương tiếp tục quán triệt tinh thần xây dựng NTM thực sự trở thành nơi đáng sống, chú trọng phát triển toàn diện đời sống kinh tế - tinh thần của người dân; xác định xây dựng NTM phải chắc chắn, thiết thực, không nóng vội, không cầu toàn, là quá trình liên tục, lâu dài; các xã sau khi được công nhận đạt chuẩn NTM tiếp tục phấn đấu nâng cao chất lượng các tiêu chí và hướng tới xây dựng NTM nâng cao, kiểu mẫu; tập trung tuyên truyền những nội dung cốt lõi, khác biệt, cách làm hay, sáng tạo; đẩy mạnh phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng NTM” của tỉnh giai đoạn 2016 - 2020, “Toàn dân đoàn kết xây dựng NTM, đô thị văn minh” và phong trào “Mô hình mẫu”… Các ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn triển khai, đào tạo tập huấn, học tập kinh nghiệm, xúc tiến thương mại; tổ chức đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP; hỗ trợ cộng đồng phát triển sản phẩm mới hoặc nâng cấp sản phẩm cũ; hoàn thiện, tiêu chuẩn hóa và nâng cấp các sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn sản phẩm OCOP; đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu sản phẩm OCOP.

Mặt khác, các xã đã đạt chuẩn tiếp tục duy trì, giữ chuẩn, nâng chuẩn, xây dựng kế hoạch phấn đấu xã đạt chuẩn NTM nâng cao, xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu giai đoạn 2018 - 2020. Các xã đã đạt chuẩn nhưng bị sụt giảm tiêu chí do chưa đáp ứng Bộ tiêu chí mới triển khai kế hoạch để sớm đáp ứng yêu cầu của Bộ tiêu chí mới. Các xã đăng ký hoàn thành NTM năm 2020 xây dựng lộ trình thực hiện, tập trung triển khai công trình, phần việc liên quan đến các tiêu chí chưa đạt; huy động mạnh mẽ sự tham gia của người dân, phối hợp chặt chẽ với sở, ngành được phân công chỉ đạo để triển khai theo đúng kế hoạch đề ra, đặc biệt đối với hạng mục có khối lượng công việc lớn, thời gian thi công dài cần triển khai sớm, giữ vững và phát triển các tiêu chí đã đạt. Các địa phương cũng chủ động huy động nguồn lực, tập trung chỉ đạo tạo sự chuyển biến rõ nét trên các lĩnh vực, tiêu chí; ưu tiên các nội dung dễ làm, cần ít vốn để chỉ đạo thực hiện; tổ chức tham quan các xã đã đạt chuẩn NTM để học tập những kinh nghiệm tốt, cách làm hay, nhất là những xã vượt khó, vươn lên đạt chuẩn NTM để vận dụng tại địa phương...

Ngoài ra, các ngành, địa phương tăng cường xã hội hóa để thu hút đầu tư vào bảo vệ và xử lý môi trường, giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, cung cấp nước sạch, dịch vụ văn hóa - thể thao; quan tâm bố trí, lồng ghép các nguồn vốn, chương trình, dự án gắn với hỗ trợ phát triển sản xuất, phát triển ngành nghề và dịch vụ ở nông thôn để hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, trang trại thực hiện liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi và ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Các cấp, các ngành và địa phương tiếp tục gắn xây dựng NTM với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”; chú trọng bảo vệ môi trường, tạo cảnh quan nông thôn sáng - xanh - sạch - đẹp, hiện đại, hợp lý và giữ gìn được những đặc trưng, bản sắc nông thôn truyền thống; tiếp tục phát huy và nhân rộng các mô hình cụm liên kết về an ninh trật tự hoạt động thường xuyên, hiệu quả góp phần đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi các loại tội phạm, tệ nạn xã hội để thực sự tạo ra NTM bình yên.

Mai Anh