Với những xã miền núi rẻo cao, xã biên giới thì chủ trương này trở thành động lực quan trọng, giải pháp hữu hiệu để nâng cao dân trí, xóa đói giảm nghèo.

Lâm Hóa là xã rẻo cao của huyện Tuyên Hóa. Toàn xã có 220 hộ với 910 nhân khẩu và là cộng đồng gồm 3 dân tộc Kinh, Sách, Mã Liềng sinh sống. Đồng bào Sách, Mã Liềng có khoảng 440 nhân khẩu, định cư tại các Bản Kè, Bản Cáo và Bản Chuối.

Năm 2001, khi bắt tay vào thực hiện công tác phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và phổ cập giáo dục THCS, chính quyền địa phương và đội ngũ giáo viên ở đây hết sức lo lắng. Trong 3 chuẩn cơ bản để phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và phổ cập THCS thì Lâm Hóa đều không đạt. Thứ nhất là chuẩn giáo viên, thứ hai là cơ sở vật chất và thứ 3 là tỷ lệ học sinh lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp đạt rất thấp.

Có thể nhận thấy rằng, với đặc thù là xã miền núi, lại có 50% học sinh là đồng bào dân tộc. Con em dân tộc lớn lên nói tiếng mẹ đẻ nên việc dạy Tiếng Việt hết sức khó khăn, khả năng tiếp thu lại chậm. Các bản dân tộc đều có lớp mẫu giáo nhưng mỗi lớp trẻ em có độ tuổi không đồng đều, nên mức độ và khả năng tiếp thu của trẻ gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, đời sống kinh tế khó khăn, trình độ nhận thức hạn chế nên phụ huynh ở đây thường không quan tâm đến việc học tập của con em mình. Một số gia đình còn để mặc cho con em bỏ học giữa chừng, nhất là vào những tháng giáp hạt để theo bố mẹ đi làm mùa, thu hái lâm sản phụ. Một khó khăn chung nữa của các xã miền núi rẻo cao là mạng lưới trường lớp, cơ sở vật chất chưa hoàn thiện nên không đáp ứng điều kiện học tập để nâng chuẩn. Song với mục đích, ý nghĩa của công tác này và với quyết tâm hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, phổ cập giáo dục THCS theo tinh thần chỉ đạo của tỉnh, của huyện, Lâm Hóa đã quan tâm chăm lo đến sự nghiệp giáo dục. Giai đoạn 2001 – 2010, Lâm Hóa là xã đứng thứ 20 của huyện Tuyên Hóa đạt phổ cập THCS và phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi. Thầy Phạm Đăng Khoa, Hiệu trưởng Trường Tiểu học - THCS xã Lâm Hóa cho biết: “Chúng tôi đã xác định được mục tiêu đúng đắn và xem việc phổ cập giáo dục 2 cấp học là một nội dung quan trọng được gắn với chất lượng dạy và học một cách cụ thể, thiết thực. Từ việc xác định khó khăn, thách thức tại địa phương, chúng tôi đã vạch lộ trình cụ thể để từng bước giải quyết”.

Về cơ sở vật chất, Trường Tiểu học - THCS cùng UBND xã tham mưu cho UBND huyện đầu tư Chương trình mục tiêu Quốc gia về kiên cố hóa trường học, nhà công vụ cho giáo viên để giải quyết phòng học, nơi ăn chốn ở cho giáo viên. Với nguồn vốn Chương trình 135 đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng điện - đường – trường - trạm thì xã đã ưu tiên cho việc xây dựng trường học và nhà công vụ. Lãnh đạo nhà trường và chính quyền xã cũng đã tham mưu lập dự án về nhân sự giúp Phòng Giáo dục Đào tạo huyện luân chuyển một số giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn về xã làm nòng cốt, sau đó tổ chức cho giáo viên dưới chuẩn thay đổi nhau để tập huấn và bồi dưỡng nâng chuẩn. Vì thế, đến nay, giáo viên ở Lâm Hóa không những đạt chuẩn mà còn vượt chuẩn. Về chất lượng dạy và học, đồng chí Hiệu trưởng cho biết thêm: Đây là điều khó khăn, nếu không thay đổi được nhận thức của người dân thì chất lượng sẽ là vấn đề nan giải. Vì vậy, mỗi thầy cô giáo còn là những tuyên truyền viên đến từng gia đình để vận động con em trong độ tuổi đến trường. Bằng sự nỗ lực của đội ngũ giáo viên và mỗi một người dân xã Lâm Hóa, sự nghiệp phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và THCS đã thành công.

Cũng như xã Lâm Hóa (huyện Tuyên Hóa), Quảng Châu là xã miền núi của huyện Quảng Trạch, chính quyền địa phương và tất cả thầy cô giáo đều đồng sức, đồng lòng khắc phục khó khăn để thực hiện chủ trương lớn của Chính phủ. Đảng ủy, HĐND, UBND xã Quảng Châu đã gắn nhiệm vụ phổ cập giáo dục cho từng thôn, từng đoàn thể, đưa công tác này trở thành tiêu chí để phân loại tổ chức cơ sở Đảng, đảng viên, gia đình văn hóa. Ngoài ra, các trường học đã hỗ trợ sách giáo khoa, dụng cụ học tập và miễn, giảm học phí, tiền xây dựng cho các em học sinh. Ông Nguyễn Minh Tuấn, Bí thư Đảng ủy xã Quảng Châu cho biết: “Là xã miền núi gặp rất nhiều khó khăn về kinh tế và đời sống, nhưng Đảng bộ và chính quyền, nhân dân xã đã xác định trách nhiệm hoàn thành việc phổ cập giáo dục các cấp học chính là việc thực hiện nhiệm vụ quốc sách hàng đầu. Những năm qua, Quảng Châu đã thành lập BCĐ phổ cập giáo dục tiểu học và phổ cập THCS, thành lập các tiểu ban để tập trung cho công tác tuyên truyền. Một thực trạng khó khăn là, những năm trước năm 2000, xã Quảng Châu không có trường THCS, con em phải học nhờ ở các xã khác, tỷ lệ học sinh của xã không tốt nghiệp THCS rất cao. Do vậy, Quảng Châu tiếp tục tuyên truyền, mở các lớp bổ túc thu hút học sinh đến trường, cùng với việc đầu tư hạ tầng cơ sở, trường học, trang thiết bị và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên. Do vậy, từ năm 2005, Quảng Châu đã phổ cập được cấp học THCS, đến nay giữ vững phổ cập THCS, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp đạt 85%, thanh niên độ tuổi từ 15 đến 18 đạt phổ cập THCS 85%”.

Phổ cập giáo dục là mục tiêu Quốc gia nhằm nâng cao dân trí cho một lực lượng lao động tương lai của địa phương, đặc biệt là các xã miền núi trên địa bàn tỉnh. Vì vậy, việc thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và phổ cập giáo dục THCS, tiến tới phổ cập giáo dục Trung học phổ thông có ý nghĩa chiến lược vô cùng quan trọng. Đạt được phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và phổ cập THCS phải trải qua vô vàn khó khăn. Do vậy, để đạt phổ cập và giữ vững phổ cập cần sự nỗ lực không riêng của các trường, mà là của toàn ngành Giáo dục và toàn xã hội.

Lệ Hương