Với người dân Lệ Thuỷ, lễ hội đua thuyền trên sông Kiến Giang vào dịp Tết Độc lập đã trở thành máu thịt. Lễ hội đua thuyền ở huyện Lệ Thủy đã có mấy trăm năm nay, xuất phát từ phong tục cúng lễ cầu mưa và hạ thủy thuyền xuống sông của người dân địa phương trong mùa khô hạn.

Từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến nay, lễ hội đua thuyền còn được gắn liền với ý nghĩa mừng Tết Độc lập và được tổ chức vào dịp Quốc khánh 2-9 hàng năm, trở thành lễ hội văn hóa lớn nhất ở Lệ Thủy và được công nhận là lễ hội văn hoá cấp tỉnh, không chỉ bó hẹp trong phạm vi huyện mà có tầm ảnh hưởng trong cả tỉnh và cuốn hút nhiều du khách trong và ngoài nước.

Sau khi Bác mất, đúng dịp 2-9 hàng năm bà con Lệ Thuỷ chọn ngày đón Tết Độc lập để cúng Bác. Sản vật làm ra, bà con chọn lấy những thứ gì ngon nhất dâng lên bàn thờ Bác Hồ, cúng tổ tiên, sau đó hội tụ đông đủ con cháu rồi cùng nhau hưởng lộc. Năm nào cũng vậy, dù bận trăm công nghìn việc ở mọi miền đất nước, con em Lệ Thuỷ tự nhắc nhở nhau phải về dự lễ đua thuyền, ăn Tết Độc lập với người thân ở quê nhà.

Nói đến lễ hội đua thuyền ở Lệ Thuỷ, điều đầu tiên là không khí rộn ràng của công việc chuẩn bị các thuyền bơi, đua. Trung tâm của lễ hội và cũng là chủ đề bàn tán, quan tâm nhất của người dân là những chiếc đò bơi, đua. Người dân Lệ Thuỷ xem những chiếc đò bơi, đua không chỉ đơn thuần là thứ vật chất mà sâu xa hơn nó gắn với sức mạnh tinh thần của mỗi một làng, một thôn cụ thể. Người dân xem chiếc đò bơi là sự thể hiện của sức mạnh của dân làng qua cuộc tranh tài trên dòng sông. Khi làng nào có đò về nhất, nhì được xem là niềm tự hào lớn của dân làng.

Nhân dân náo nức xem lễ hội đua thuyền

Gần đến ngày lễ hội, người dân Lệ Thủy nô nức chuẩn bị mọi thứ, trong đó quan trọng nhất là chuẩn bị đò bơi, đua. Làng nào chưa có đò thì tìm mọi cách để đóng đò mới, làng nào đã có đò rồi thì tập trung tu sửa, trang trí lại. Thuyền bơi nam (gọi là đò bơi), thuyền đua nữ (gọi là đò đua) được đóng bằng các loại gỗ chịu lực, dẻo dai, thường là gỗ dổi, gỗ huynh được lựa chọn rất kỹ càng trong hàng trăm, hàng ngàn cây gỗ cùng loại.

Thuyền bơi dài chừng 20m, được cấu tạo theo hình khí động học, phần bụng rộng khoảng 1-1,2m, đầu mũi và đầu đuôi thuyền thon dài để hạn chế lực cản của nước. Một thuyền bơi truyền thống có khoảng 13-15 cặp trải bơi, ngoài ra có thêm 5 người (một người chèo lái, một chèo phách, một lái ca, một gõ mõ và một người làm nhiệm vụ tát nước). Đối với đò đua của nữ, dài khoảng 12-13m, với khoảng 10-13 tay chèo và có thêm 4 người (một người chèo lái, một chèo phách, một gõ mõ và một người làm nhiệm vụ tát nước).

Việc đóng thuyền bơi đua được xem là một bí quyết của từng làng. Trong số hàng trăm thợ đóng thuyền trong các làng xã, chỉ có vài người có thể đóng được thuyền bơi, đua. Vài năm gần đây nổi lên có hai anh em ông Phi, ở xã Phong Hoá, Tuyên Hoá đã vào Lệ Thuỷ đóng thuyền bơi, mặc dầu tiền công trả cho hai anh em ông Phi đóng một thuyền cao ngất trời so với giá tại địa phương, nhưng nhiều làng vẫn hào phóng bỏ tiền ra thuê. Thuyền nào do hai anh em ông Phi đóng đều giành được giải cao.

Cho đến nay bí quyết đóng thuyền bơi của hai anh em ông Phi vẫn được xem là điều bí mật, nên năm nay ông vẫn được nhiều làng thuê đóng thuyền, bình quân mỗi chiếc 50 đến 80 triệu đồng tiền công. Nét độc đáo của lễ hội đua thuyền ở Lệ Thuỷ là người dân hào hứng tự đứng ra quyên góp, ủng hộ tiền để tổ chức. Kinh phí đầu tư cho một thuyền bơi (đóng thuyền, luyện tập, thi đấu...) không dưới 200 triệu đồng, trong lúc ngân sách huyện chỉ cấp 10 triệu đồng, số còn lại do người dân ủng hộ. Hầu hết các làng đều ủng hộ số tiền vượt mức chi phí, có gia đình đã ủng hộ một con lợn nặng 50 kg cho đò bơi liên hoan khi đoạt giải.

Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Quang Năm, Quyền Chủ tịch UBND huyện cho biết các hoạt động chào mừng kỷ niệm 68 năm Cánh mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2 - 9 ở huyện Lệ Thủy trong năm nay đó là, tổ chức thăm viếng các nghĩa trang liệt sĩ, miếu Thành Hoàng, chùa An Xá, lăng mộ Nguyễn Hữu Cảnh, khu di tích chiến thắng Xuân Bồ, chiếu phim, giao lưu văn hóa - văn nghệ, tọa đàm truyền thống, tổ chức các hoạt động "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn", tổ chức các giải thi đấu bóng đá, bóng chuyền nam, nữ. Riêng tại các xã Dương Thủy, Sơn Thủy, Sen Thủy vẫn tiếp tục duy trì tổ chức bơi thuyền nan, nôốc ngang cấp xã...

Việc chuẩn bị cho lễ hội đua thuyền mừng Tết Độc lập năm nay ở Lệ Thuỷ được tổ chức chu đáo hơn mọi năm. Từ 20 tháng 8 đã có nhiều đò bơi hạ thuỷ, theo như dự báo của Ban tổ chức lễ hội sẽ có 21 đò bơi nam và 12 đò đua nữ tham gia tranh tài. Lễ hội diễn ra trong một tuần, nhưng cao điểm là từ sáng 31-8 cho đến hết ngày 2-9. Những ngày này hai bờ sông Kiến Giang, hàng vạn người dân Lệ Thuỷ và bạn bè trong, ngoài tỉnh sẽ đến chứng kiến, cổ vũ tạo không khí sôi động đến cuồng nhiệt cho cuộc đua tranh quyết liệt trên dòng sông giữa các đò đua, đò bơi.

Theo Báo Quảng Bình