Phụ nữ dân tộc Mã Liềng đâm pồi chuẩn bị bữa sáng cho gia đình.

Sinh kế mới bên vườn quốc gia

Minh Hóa là huyện có diện tích lớn nhất, nhì tỉnh Quảng Bình nên trên con đường trải nhựa 12A chạy qua trung tâm huyện, đi lên phía Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng lúc nào cũng tấp nập xe cộ qua lại. Nằm cách "thế giới du lịch" này chừng 30km là một không gian xanh vẫn còn giữ nguyên được nét thuần chất thôn bản. Đó chính là bản Tà Vờng.

Chúng tôi đã có một ngày trải nghiệm ở bản Tà Vờng trong chuyến công tác tại huyện Minh Hóa và tự cho mình cái "quyền" được kết luận là những ai yêu thích sự kỳ diệu của mảnh đất và con người miền Tây Quảng Bình mà chưa một lần qua bản Tà Vờng thì thật đáng tiếc. Hôm ấy là một ngày trời đẹp, cái nắng buổi sáng cuối thu, đầu đông vàng rực khắp núi đồi. Một không khí trong lành, một cảm giác bình yên bỗng len lỏi vào trong tâm trí khi chúng tôi vượt qua bãi đá lổm nhổm bên con suối Tà Leng, rồi theo con đường đất nhỏ dẫn vào bản. Tà Vờng hiện ra với những ngôi nhà sàn mộc mạc, như những nét chấm phá làm tươi mới hơn cho một mảng màu trầm của núi rừng hùng vĩ. Những phụ nữ dân tộc Mã Liềng, Mày chúng tôi gặp trên đường vào bản vai vác cuốc, lưng gùi và những nụ cười thường trực trên môi... khiến người ta như bị mê hoặc, bị đắm say bởi vẻ đẹp trong sáng, hồn nhiên như chính mảnh đất này. Nhận thấy sự hài hòa giữa thiên nhiên và cuộc sống con người ở Tà Vờng, chính quyền và người dân nơi đây đã và đang có những bước đi, đặt những viên gạch nền móng đầu tiên cho sự phát triển của một điểm đến du lịch cộng đồng hấp dẫn.

Trao đổi với chúng tôi, ông Đinh Tiến Dũng, cán bộ văn hóa xã Trọng Hóa cho biết, do bản Tà Vờng mới chuyển từ nơi định cư cũ, cách địa điểm hiện tại hơn 2km, phía sâu trong núi, bên kia con suối Tà Leng nên đất canh tác rất hạn chế, trong khi bà con được vận động không phá rừng, xâm phạm Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Vì vậy, bà con vẫn canh tác trên những phần đất nương rẫy cũ bằng phương thức phát-đốt-cốt-trỉa từ ngàn đời nay vẫn chưa thay đổi. Theo kế hoạch của Dự án Bảo tồn thiên nhiên và quản lý bền vững nguồn tài nguyên Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng đệm vườn quốc gia, bản Tà Vờng là điểm được chọn để phát triển mô hình du lịch cộng đồng. Trước mắt, trong giai đoạn khởi động nhằm điều tra, khảo sát về phong tục, tập quán, văn hóa bản địa được Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Bình tổ chức vào cuối tháng 9-2013, 3 hộ gia đình trong bản đã được chọn làm nơi lưu trú cho du khách.

Hi vọng của "nàng công chúa ngủ trong rừng"

Với rất nhiều các bậc thác nhỏ, những bãi đá với đủ hình thù kỳ thú, con suối Tà Leng càng trở nên hấp dẫn hơn khi trong lòng nó luôn soi bóng những ngôi nhà sàn mới vững chắc, khang trang được xây dựng từ Chương trình "Mái ấm cho người nghèo nơi biên giới, hải đảo" do Trung ương MTTQ Việt Nam phối hợp với Bộ Tư lệnh BĐBP thực hiện bằng nguồn vốn do Công ty Cảng dịch vụ dầu khí, thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam hỗ trợ, được khánh thành vào đầu năm 2012. Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, ở Tà Vờng, bà con người Mày, Mã Liềng vẫn còn lưu giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống của mình như lễ "cúng Giang Sơn", lễ "Buộc chỉ cổ tay", lễ cúng "Cơm mới"... Bên cạnh đó, tập tục sinh hoạt cổ truyền cũng được bà con bảo tồn gần như nguyên vẹn, đặc sắc nhất phải kể đến tập quán sử dụng thức ăn chính được làm từ cây báng, ngô hạt, lúa nếp nương, sắn củ là món pồi, đã nổi tiếng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Bữa ăn truyền thống của người Mày ở Tà Vờn. Ảnh: Phương Uyên.

Trong chuyến điền dã tại Tà Vờng lần này, chúng tôi chọn gia đình Trưởng bản Hồ Khiên làm nơi "đóng trại" buổi trưa. Ở đây, có lẽ Hồ Khiên là người hiểu rõ nhất khái niệm du lịch cộng đồng. Nói chuyện với chúng tôi về đề tài này, anh bảo: "Mình đã tiếp rất nhiều đoàn khách tới đây thăm bản Tà Vờng. Bây giờ, khách đến không được thường xuyên lắm, chỉ là qua bạn bè giới thiệu, mách cho nhau…". Hồ Khiên cho biết thêm, những vị khách từ miền xuôi đến Tà Vờng rất hào hứng vì đây là bản rất sạch, có lẽ một phần do tập quán định cư ở những triền núi cao và đầu các con nước. 25 hộ, với 136 khẩu, bà con lúc nào cũng hồn hậu chào đón khách bằng những nụ cười. Thế nhưng, đúng như những gì anh chia sẻ, du lịch cộng đồng cần phải có sự tham gia của cả cộng đồng và thôn bản, chứ không thể riêng lẻ của một vài hộ gia đình. Có như vậy, nó mới thật bền vững và chuyên nghiệp để phục vụ khách du lịch.

Trưa hôm ấy, bữa ăn của chúng tôi do bà Hồ Thị Păng, vợ Hồ Khiên chuẩn bị, gồm: Pồi, hoa chuối rừng, rau rừng luộc, cá khe... được dọn ra trên chiếc mâm đan bằng mây theo truyền thống. Trong câu chuyện bên chén rượu thóc êm dịu, Trưởng bản Hồ Khiên rủ rỉ tâm sự với khách về tương lai của Tà Vờng khi Đề án phát triển du lịch cộng đồng tại bản được cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. "Mình mong lắm! Khi đó, các hộ gia đình trong bản sẽ được tham gia làm du lịch cộng đồng. Nghe cán bộ nói, khi dự án được phê duyệt, dân bản sẽ được cấp trên tổ chức cho đi tham quan những mô hình làm du lịch cộng đồng đã phát triển, qua đó, áp dụng thực tế vào địa phương mình..." - Hồ Khiên tâm sự. Và chúng tôi, những người đến từ đồng bằng cũng mong cho Hồ Khiên và bà con một thời gian gần nhất, điểm du lịch bản Tà Vờng được định hình, nó sẽ trở thành khu bảo tồn văn hóa với đặc thù bản của người Mã Liềng, Mày ở miền Tây Quảng Bình. Những điểm nhấn như nhà sàn, nét thuần phong mỹ tục, thú ẩm thực, lễ hội, trang phục, nhạc cụ, nghề truyền thống và phong cảnh thiên nhiên hữu tình... sẽ được chú ý khôi phục, bảo lưu và tôn tạo, trở thành "con gà đẻ trứng vàng" của dân bản. Chúng tôi tin rằng với thiên nhiên ưu đãi, với lợi thế cảnh quan cùng những con người thân thiện, mến khách như Tà Vờng, "nàng công chúa ngủ trong rừng" này sẽ bừng tỉnh và tỏa sáng.

Theo Báo Biên Phòng