Bia tưởng niệm những người đã khuất ở vụ thảm sát sát ở thôn Quyết Thắng vào ngày 13/01/1973

Huyền tích bên bờ Nam sông Gianh

Cơn mưa nặng hạt giữa tiết trời tháng Bảy không làm chùng bước chân chúng tôi đến với địa danh lịch sử ở thôn Quyết Thắng. Sau cái bắt tay thật chặt, ông Nguyễn Chí Phúc (sinh năm 1948), Trưởng thôn, nguyên là Đại đội phó Dân quân tự vệ thôn Quyết Thắng cho biết: Thôn chạy dọc theo Quốc lộ 1A, có chiều dài khoảng 1,5km và chiều rộng khoảng hơn 0,5km. Tuy diện tích hẹp nhưng được sự bao bọc, che chở của nhân dân nên những năm kháng chiến chống Mỹ địa phương có nhiều lực lượng tới đóng quân, gồm 02 Đại đội TNXP của tỉnh Hải Hưng (cũ) và Nghệ An, 02 Trung đội Pháo cao xạ, 01 Trạm xá dã chiến. Ngoài ra, tại đây còn có xưởng đóng phà, sửa tàu, bộ đội ra đa, bộ đội địa phương và nhiều kho hàng vũ khí, quân dụng, lương thực. Đặc biệt có thời điểm, thôn còn trở thành một Binh trạm lớn, rộn ràng, náo nức khí thế đánh Mỹ.

Trong thời kỳ chiến tranh phá hoại Miền Bắc (1964-1973), nhận thấy vị trí chiến lược quan trọng của thôn Quyết Thắng, không quân và hải quân Mỹ đã nhiều lần oanh tạc nơi đây. Nhưng đau đớn, tang thương nhất là trận thảm sát của không quân Mỹ vào ngày 13/01/1973 xuống mảnh đất này đã làm hy sinh, bị thương nhiều người trong khi ngày ký Hiệp định Pari không còn bao xa.

Ông Võ Văn Thanh, Chi hội Trưởng Hội Cựu TNXP thôn bồi hồi nhớ lại: Rạng sáng ngày 13/01/1973, để vận chuyển lương thực, vũ khí ở cảng Gianh, các lực lượng TNXP của đơn vị 2831 Hải Hưng, đơn vị Cù Chính Lan của TNXP Nghệ An cùng công nhân cảng Gianh và nhân dân địa phương bốc vác từ tàu lên ô tô vận chuyển vào kho. Khi trời vừa tờ mờ sáng, máy bay trinh sát A3J và F101 của Mỹ đã quần đảo tìm mục tiêu dọc đôi bờ hạ nguồn sông Gianh. Sau khi trinh sát được, máy bay F4H, F105 của chúng thi nhau cắt bom, bắn rốcket xuống các khu vực cảng, đồn Biên phòng, căn cứ Hải quân. Tám giờ sáng, máy bay địch tập trung đánh phá, thả hàng loạt bom vào làng Quyết Thắng cùng các khu vực bờ sông, làm số người bị thương, đưa về băng bó, cấp cứu ở Trạm xá của thôn mỗi lúc một đông.

Ông Lê Văn Rạn, Chi hội Trưởng Cựu chiến binh thôn kể lại: Trưa ngày 13/01/1973, khi các đơn vị bộ đội, TNXP và công nhân cảng chưa kịp nhận phần cơm đã nghe kẻng báo động liên hồi. Mọi người chưa kịp xuống hầm thì máy bay F4H của giặc nhào xuống ném bom liên tiếp. Những loạt bom tàn khốc liên tục dội xuống trạm xá, nhà ăn và khu dân cư làm hàng loạt căn hầm bị sập, ngôi nhà bốc cháy, nhất là nhiều người dân trong thôn đều bị thương vong...

Theo thống kê, số người hy sinh trong vụ thảm sát ở thôn Quyết Thắng có 156 người, chủ yếu thuộc các lực lượng TNXP, công nhân cảng Gianh, còn lại là bộ đội, bà con trong thôn. Ngoài ra, nơi đây có gần 200 người bị thương, riêng Đại đội 2831 TNXP Hải Hưng đã hy sinh 35 chiến sỹ. Chi hội Trưởng Cựu chiến binh thôn còn chia sẻ thêm, nhiều chiến sỹ, đồng đội hy sinh nên không có đủ quan tài để khâm liệm, ngay cả chiếc soong dùng để phục vụ cho công tác hậu cần cũng dùng để an táng...

Đời đời ghi nhớ công ơn

Chúng tôi gặp ông Lê Tuấn Kéo, nguyên Đại đội Trưởng C2831, từ Hưng Yên đã nhiều lần vào thăm chiến trường xưa ở xã Thanh Trạch nhân mỗi dịp Ngày Thương binh, liệt sỹ. Thắp nén hương lên nấm mồ của những người bạn cũ, ông ngậm ngùi kể: Đơn vị chúng tôi thuộc quân của Cục Đường biển - Bộ Giao thông Vận tải gồm 250 đội viên, chủ yếu là nữ, tuổi đời còn rất trẻ, xung phong vào tăng cường cho tỉnh Quảng Bình để phục vụ ở cảng và bến phà Gianh. Đơn vị đóng ở xã Quảng Thuận và Quảng Phúc, sau đó chuyển qua Thanh Trạch. Đơn vị đã bốc vác hàng trăm tấn hàng hóa vào chiến trường, nhưng khi sắp hoàn thành nhiệm vụ để trở về quê hương thì bị bom Mỹ giết hại.

Ngày 13 tháng 01 hàng năm đã trở thành ngày giỗ chung tại thôn Quyết Thắng cho 156 người hy sinh, trong đó có 32 người dân của thôn và 124 cán bộ, chiến sỹ của các lực lượng phục vụ bốc vác, vận tải hàng hóa cho tiền tuyến. Những người ngã xuống nơi đây quê ở khắp nơi, chủ yếu ở tỉnh Nghệ An và Hải Hưng (cũ). Năm 2009, Hội Cựu chiến binh và bà con nhân dân thôn Quyết Thắng đã tự dựng một tấm bia căm thù đế quốc Mỹ và làm nơi tưởng niệm những người đã khuất.

Hồi sinh trên vùng đất lửa

Trao bằng Di tích Lịch sử cấp tỉnh cho quân và dân thôn Quyết Thắng

Hơn 40 năm sau “Vụ thảm sát ở thôn Quyết Thắng”, một cuộc sống mới đã hồi sinh nơi vùng đất lửa này. Dẫn chúng tôi đi dọc trên con đường bê tông trải dài khắp thôn, ông Nguyễn Chí Phúc tâm sự: Từ vùng đất hoang tàn, ken dày những hố bom trong những năm tháng chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, nay Quyết Thắng đã đổi thay diện mạo quê hương một cách nhanh chóng. Hiện thôn có 458 hộ với hơn 2.513 khẩu, trong đó có 40 ngôi nhà 02 tầng, 70 hộ giàu. Đặc biệt tỷ lệ hộ nghèo của thôn giảm xuống còn 17 hộ, bình quân thu nhập của người dân khoảng 15 triệu đồng/năm.

Theo ông Nguyễn Chí Phúc, cuộc sống người dân Quyết Thắng đang đổi thay từng ngày là kết quả nhờ sự nỗ lực vươn lên xóa đói giảm nghèo trong mỗi hộ gia đình, tính cần cù, chịu khó lao động sản xuất của người dân và được hỗ trợ, giúp đỡ từ chính quyền địa phương để trồng rừng, phát triển chăn nuôi, sản xuất. Nhờ kiên cố hóa hệ thống kênh mương nội đồng nên người dân trong thôn đã sản xuất được 02/năm vụ và đảm bảo nguồn lương thực trong từng hộ gia đình. Đặc biệt, nhiều hộ dân đã mạnh dạn phát triển mô hình sản xuất, kinh doanh vừa tăng thu nhập cho gia đình, vừa tạo việc làm cho người lao động, điển hình là Mô hình Vườn ao chuồng rừng của Cựu chiến binh Nguyễn Chí Phúc (xóm 6), Nguyễn Văn Lực (xóm 4) đem lại thu nhập bình quân hàng trăm triệu đồng/năm. Ngoài ra, thanh niên trong độ tuổi lao động đã cùng nhau bám biển, phát triển kinh tế, còn một số thì đi xuất khẩu lao động ở nước ngoài để về xây dựng quê hương.

Thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” và Chương trình xây dựng Nông thôn mới (NTM), thôn Quyết Thắng đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Đến nay, thôn đã hoàn thành được 13 tiêu chí về xây dựng NTM, cơ sở vật chất và đời sống tinh thần của nhân dân được nâng lên, con em đi học đúng độ tuổi. Hiện thôn có khoảng 20 em đang theo học ở các trường đại học. Thời gian tới, địa phương phấn đấu bê tông hóa các trục đường giao thông còn lại và xây dựng cổng làng, sân vận động để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân...

Được biết, ngày 30/10/2011, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình đã có Quyết định, công nhận “Vụ thảm sát ở thôn Quyết Thắng, xã Thanh Trạch” là Di tích Lịch sử cấp tỉnh. Giữa trời mưa nặng hạt, thắp nén hương cho những người đã khuất ở tấm bia tưởng niệm ở thôn Quyết Thắng, chúng tôi thiết nghĩ, với những hy sinh, mất mát ở vụ thảm sát thôn Quyết Thắng, xã Thanh Trạch vào ngày 13/01/1973, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh Quảng Bình cần sớm xây dựng một đài tưởng niệm tương xứng công lao những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc. Đây cũng là điều mà bà con thôn Quyết Thắng và đồng đội cũ mong muốn trở thành hiện thực nhằm ghi nhớ, biết ơn và tri ân công ơn của những người đã nằm xuống mảnh đất này.

Xuân Thi