Xã Quảng Thanh hiện có hơn 4.200 nhân khẩu, sinh sống tại 03 thôn, riêng thôn Tân An chuyên làm nghề bún bánh. Là địa phương có diện tích đất nông nghiệp ít nên để bám trụ với làng, bà con nhân dân trong xã đã tìm ra hướng đi phù hợp trong phát triển kinh tế với việc duy trì nghề bún bánh. Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng thì từ lúc họ sinh ra đã thấy nghề bún bánh gắn bó với ông bà mình ở làng Tân An này. Nghề cứ thế lưu truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác. Đàn ông, con trai trong làng đảm nhận công việc giã gạo thành bột, vặn bún, người già thì tráng bánh ướt. Ngày nay, nghề bún bánh đã đỡ vất vả hơn, ngoài những hộ gia đình làm bún bánh theo truyền thống đã có nhiều hộ gia đình đầu tư máy móc hiện đại với các thiết bị sản xuất như thiết bị quết, vắt bột và máy ép bún thành sợi nên số lượng và chất lượng sản phẩm được nâng lên.

Cơ sở chế biến bún, bánh ướt của anh Nguyễn Ngọc Sương là một điển hình ở thôn. Nghề bún bánh đã gắn bó với gia đình anh gần 20 năm nay. Có mặt tại cơ sở của anh, chúng tôi mới cảm nhận hết không khí lao động ở đây, họ làm việc luôn chân, luôn tay, không ngừng nghỉ. Từ chỗ sản xuất theo quy mô gia đình nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường, anh Sương đã đầu tư máy móc và thuê thêm nhân công lao động. Hiện tại, cơ sở của anh thuê 03 nhân công lao động với mức thu nhập ổn định hơn 02 triệu đồng/tháng/người, chủ yếu làm vào buổi chiều hàng ngày. Được biết, để sản phẩm bún bánh đạt chất lượng, trong quá trình chế biến không trộn thêm chất phụ gia nào khác và chủ yếu là chọn loại gạo ngon. Sau khi gạo được ngâm xong, xay thành bột, ép bột để ráo rồi cho vào khuôn máy, máy sẽ tạo ra sản phẩm bún và bánh ướt. Trung bình mỗi ngày cơ sở của anh bán hơn 05 tạ bún, 04 tạ bánh với giá nhập 6.000đ/kg bún, 6.500 đồng/kg bánh ướt. Trừ chi phí, bình quân mỗi ngày anh thu được 500.000 - 600.000 nghìn đồng/ngày. Như vậy, thu nhập bình quân mỗi năm anh Sương đạt hơn 200 triệu đồng. Không chỉ riêng hộ gia đình anh Sương mà cùng với nhiều hộ gia đình khác ở Tân An, nghề bún bánh đã như là kế sinh nhai giúp bà con thoát nghèo và làm giàu chính đáng trên quê hương mình, tạo việc làm cho người dân trong thôn. Từ nghề bún bánh, nhiều hộ gia đình đã tận dụng nguồn phụ phẩm từ chế biến bún bánh để phát triển nghề chăn nuôi lợn, tăng nguồn thu nhập cho gia đình.

Thôn Tân An không chỉ nổi tiếng với nghề bún, bánh ướt mà còn nổi tiếng với nghề làm bánh tráng. Dọc theo các ngõ xóm ở thôn Tân An, bánh được phơi san sát trên các con đường bê tông. Để có được thương hiệu cho sản phẩm bánh tráng mè xát, chị Phan Thị Cẩm Tú đã mạnh dạn thành lập Hợp tác xã mè xát Tân An. Được thành lập từ tháng 10/2010, với mục đích đưa thương hiệu bánh tráng của làng đi xa hơn, tạo được nhiều công ăn việc làm hơn cho người dân Tân An, từ khi đi vào hoạt động, hợp tác xã chịu trách nhiệm mua nguyên liệu về chia cho xã viên và cũng là đầu mối thu mua sản phẩm bánh tráng của bà con, đóng gói sản phẩm đem đi tiêu thụ ở các nơi. Với 30 nhân công lao động, hợp tác xã đã chế biến đủ tất cả các loại bánh từ gạo như bánh mè xát, bánh làm rau, bánh cuốn ram, bánh tráng… Gạo làm bánh được chọn từ các loại gạo ngon, ngâm kỹ trong nước lạnh 03 - 04 giờ rồi vớt ra đãi sạch, cho vào cối nghiền thành bột, trộn với mè đã xát vỏ, cho vào khuôn máy tạo ra bánh đủ loại. Sau đó đem phơi trên những chiếc phên đan bằng tre, nứa. Khi bánh khô, được đem vào ủ lại cho mặt bánh phẳng rồi mới bóc khỏi phên và đóng gói mang đi tiêu thụ. Bánh gồm 02 loại, chủ yếu là bánh dày để nướng và bánh mỏng dùng để cuốn ram. Nắm bắt nhu cầu của thị trường, nhiều năm qua, người dân nơi đây còn sản xuất ra loại bánh mè xát đường, có vị ngọt, béo và khá dẻo, được khách hàng ưa chuộng. Mỗi ngày, hợp tác xã tiêu thụ khoảng 05 tạ gạo, làm ra 03 nghìn bánh mè xát và 20 nghìn bánh ram. Hiện, trung bình mỗi lao động ở hợp tác xã có thu nhập từ 03 - 04 triệu đồng/tháng. Đặc biệt, những tháng gần Tết, thu nhập cao hơn rất nhiều. Tính bình quân mỗi năm trừ các chi phí, lãi ròng của hợp tác xã đạt hơn 100 triệu đồng. Tân An hiện có hàng trăm lò làm bánh tráng, đỏ lửa suốt ngày đêm nhưng vẫn không đủ hàng cung cấp cho thị trường. Từ khi có hợp tác xã, thu nhập của người làm nghề ổn định và tăng cao hơn. Nếu trước đây bánh tráng Tân An chỉ gói gọn tiêu thụ trong huyện, trong tỉnh thì nay đã có mặt ở nhiều tỉnh trong nước, thậm chí ở nước ngoài. Với chất lượng và mẫu mã bao bì in hình lô gô đình làng Tân An dễ dàng nhận ra được thương hiệu bánh ở Quảng Thanh. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch UBND xã cho biết: “Để duy trì phát triển làng nghề, chính quyền địa phương tiếp tục vận động, khuyến khích và hỗ trợ cho bà con về nguồn vốn phát triển làng nghề. Xã cũng đã tích cực đề xuất với cấp trên đưa hệ thống nước sạch về cho bà con phục vụ cho sản xuất bún bánh, đồng thời thực hiện quy hoạch, đưa làng nghề vào hệ thống tập trung để người dân có vị trí nhà xưởng, cơ sở chế biến bún, bánh”.

Toàn thôn Tân An có 320 hộ, trong đó có 2/3 hộ dân làm bún bánh bằng thủ công truyền thống và 32 hộ đầu tư làm bún bánh bằng máy. Mặc dù vẫn còn đó những khó khăn, trăn trở như bao làng nghề truyền thống khác nhưng có thể khẳng định nghề làm bánh, bún ở Tân An đã góp phần không nhỏ vào việc nâng cao giá trị kinh tế của địa phương, giảm tỷ lệ hộ nghèo của xã xuống còn 4,52%, thu nhập bình quân đầu người đạt 26 triệu đồng/người/năm, tăng 07 triệu đồng so với năm 2014.

Quảng Thanh hôm nay đang thay đổi từng ngày nhờ làng nghề làm bánh, bún. Hy vọng rằng, làng nghề này tiếp tục được giữ vững, khẳng định thương hiệu riêng của mình nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của người dân, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc, tinh hoa văn hóa của địa phương.

Hoài Thi (Đài TT-TH Quảng Trạch)