Sau khi Đề án được ban hành, các sở, ngành, địa phương đã thông tin, tuyên truyền về tầm quan trọng, sự cần thiết thực hiện tái cơ cấu ngành Nông nghiệp trên phương tiện thông tin; lồng ghép vào các hội nghị, hội thảo của Đảng, chính quyền, đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức nghề nghiệp từ tỉnh đến cơ sở nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, Nhân dân về sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, giá trị cao; xây dựng, triển khai thực hiện, tổng kết mô hình hiệu quả, điển hình tiên tiến để vận dụng vào thực tiễn sản xuất tại từng địa phương. Bên cạnh đó, để triển khai thực hiện có hiệu quả Đề án, UBND tỉnh đã chỉ đạo lồng ghép nhiều nguồn vốn từ chương trình mục tiêu Quốc gia, chính sách hỗ trợ như: Xây dựng nông thôn mới, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, việc làm, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn; hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng, kỹ thuật ngoài hàng rào dự án ngoài khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế; hỗ trợ kinh phí đào tạo lao động, chính sách hỗ trợ ngư dân khai thác, dịch vụ dịch vụ khai thác hải sản trên các vùng biển xa; chính sách miễn thủy lợi phí; chính sách bảo vệ và phát triển rừng; chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp hàng năm; nguồn kinh phí sự nghiệp khuyến nông - khuyến ngư và các dự án hỗ trợ phát triển nông nghiệp trên địa bàn… để tập trung ưu tiên đầu tư hạ tầng, hỗ trợ phát triển sản xuất nhằm thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp Đề án đề ra.

Những kết quả tích cực

Qua 03 triển khai Đề án, với sự vào cuộc tích cực của các cấp, các ngành và địa phương, việc tái cơ cấu ngành Nông nghiệp trên các lĩnh vực đã đạt những kết quả tích cực, nhiều mô hình sản xuất chất lượng, năng suất cao được triển khai thực hiện và đi vào cuộc sống.

Trên lĩnh vực trồng trọt, toàn tỉnh đã tập trung chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với thị trường, nhất là chuyển đổi linh hoạt đất lúa thiếu nước, kém hiệu quả sang cây trồng khác có hiệu quả cao hơn, có thị trường tiêu thụ tốt như trồng ngô, đậu xanh, dưa hấu, ớt... Vì thế, các địa phương bước đầu đã hình thành một số vùng chuyển đổi tập trung như trồng ngô ở xã Vạn Ninh (huyện Quảng Ninh) và xã Quảng Châu (huyện Quảng Trạch), trồng mướp đắng ở xã Hiền Ninh, trồng dưa hấu ở xã Hàm Ninh (huyện Quảng Ninh); trồng khoai lang, vừng ở xã Quảng Phương (huyện Quảng Trạch)... cho thu nhập từ 40 - 160 triệu đồng/ha, lãi 10 -55 triệu đồng/ha/vụ, cao hơn 1,5 - 8 lần so với trồng lúa. Bên cạnh đó, nhiều địa phương đã đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu giống; chuyển giao, nhân rộng quy trình sản xuất tiên tiến, thân thiện với môi trường, thực hiện liên kết với nông dân trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm theo cánh đồng lớn, từng bước hình thành vùng sản xuất chuyên canh tập trung... Do đó, sản xuất trồng trọt đã phát triển theo hướng hàng hóa, chất lượng, giá trị, góp phần làm tăng giá trị sản xuất (năm 2015 là 2.429 tỷ đồng, tăng 2,5% so với 2013; thu nhập bình quân đất trồng trọt 44,23 triệu đồng/ha, tăng 4,39 triệu đồng/ha).

Mặt khác, các ngành, địa phương đã phát triển chăn nuôi gắn với lợi thế trên địa bàn, tập trung đẩy mạnh phát triển chăn nuôi bò, lợn ngoại, gia cầm thả vườn; từng bước chuyển chăn nuôi phân tán sang gia trại, trang trại, nhất là ở vùng đồi, vùng cát; phát triển chăn nuôi nông hộ ở vùng nông thôn có mật độ dân cư thưa để tránh gây ô nhiễm môi trường. Đến nay, toàn tỉnh có 132 trang trại chăn nuôi, tăng 23 trang trại so với 2013; nhiều trang trại đầu tư trang thiết bị hiện đại, áp dụng quy trình chăn nuôi tiến tiến đã nâng cao năng suất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đảm bảo an toàn dịch bệnh, xuất hiện một số trang trại nuôi quy mô lớn trên 1.000 lợn thịt, 120-150 lợn nái ngoại sinh sản, nhiều trang trại nuôi trên 20 bò lai Zêbu.

Cùng với đó, tỉnh đã lồng ghép nguồn vốn từ Chương trình Bảo vệ và phát triển rừng, các dự án lâm nghiêp để đầu tư, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để sản xuất giống bằng giâm hom, hạt tuyển chọn, ghép, nuôi cấy mô, từng bước chuyển sang trồng rừng gỗ lớn. Các địa phương, đơn vị thực hiện chuyển đổi 3.775 ha rừng tự nhiên nghèo kiệt, rừng trồng kém hiệu quả sang trồng cao su; triển khai thu phí 285 triệu đồng dịch vụ môi trường rừng để tái đầu tư trồng rừng phòng hộ 19 ha, góp phần bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, ứng phó có hiệu quả với biến đổi khí hậu, nâng cao sinh kế cho người dân miền núi.

Với lĩnh vực thủy sản, các ngành, địa phương đã chuyển dịch cơ cấu giữa khai thác với nuôi trồng và bảo vệ nguồn lợi thủy sản; tăng tỷ trọng sản phẩm chủ lực, chuyển đổi mạnh cơ cấu tàu thuyền theo hướng tăng mạnh tàu xa bờ, giảm mạnh tàu dưới 20CV (bình quân giảm 100 tàu/năm). Đến nay, toàn tỉnh có 3.994 tàu cá với tổng công suất 553.172 CV, tăng 340.430 CV so với 2013.

Để nâng cao giá trị sản phẩm, những năm qua, tỉnh cũng đã kêu gọi, thực hiện chính sách thu hút, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư xây dựng cơ sở, nhà máy chế biến nông lâm thủy sản trên địa bàn, nhất là ưu tiên theo hướng chế biến tinh, sâu. Toàn tỉnh hiện có 06 cơ sở và 02 nhà máy chế biến mủ cao su, 4.800 cơ sở xay xát, chế biến lúa gạo quy mô hộ gia đình, 02 nhà máy sản xuất tinh bột sắn, dong riềng xuất khẩu, 04 cơ sở giết mổ gia súc tập trung, 01 nhà máy chế biến nhựa thông xuất khẩu, 02 nhà máy chế biến gỗ, 06 nhà máy chế biến dăm gỗ và nhiều cơ sở chế biến thủy sản xuất khẩu, nội địa.... Nhiều mặt hàng chế biến, bảo quản nông - lâm - thủy sản được bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu như nón lá dừa thêu ren, bộ sản phẩm khay quả trám, chiếu cói, nón lá, tinh bột sắn, mật ong, khoai gieo, nước mắm...

Ngoài ra, các địa phương đã quan tâm đầu tư, áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất, nhất là khâu làm đất, thu hoạch. Giai đoạn 2014 - 2016, toàn tỉnh đã hỗ trợ 22 máy gặt đập liên hợp, máy cày cho các hợp tác xã, xã điểm nông thôn mới; hỗ trợ 01 máy dò ngang và 01 hầm bảo quản sản phẩm cho tàu bằng vật liệu PU. Đến nay, tỷ lệ cơ giới hóa làm đất đạt trên 75%; tưới, chăm sóc 70,1%; thu hoạch 59,2%; vận chuyển đạt trên 80%; cung cấp nước uống trên 70%; vệ sinh chuồng trại cho lợn đạt 70%; thu hoạch, bảo quản hải sản đạt trên 70%, góp phần giải phóng sức lao động, tăng năng suất, giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao thu nhập...

Chưa tạo được chuyển biến rõ nét trong thực tiễn

Tuy nhiên, những kết quả tái cơ cấu trong thực tiễn mới chỉ bước đầu, chưa tạo được chuyển biến rõ nét; việc chuyển đổi cây trồng có hiệu quả kinh tế cao chưa thực sự phát triển mạnh mẽ; thực hiện liên kết trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm giữa doanh nghiệp và nông dân theo cánh đồng lớn còn ít và chủ yếu tập trung lĩnh vực trồng trọt; chăn nuôi quy mô nhỏ vẫn phổ biến, chưa bền vững; chuyển đổi nghề cho ngư dân vùng bãi ngang, cồn bãi vẫn gặp nhiều khó khăn; nuôi trồng thủy sản chưa bền vững, hiệu quả chưa cao; việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật còn hạn chế; tổ chức sản xuất chưa chặt chẽ, thiếu sự liên kết giữa các khâu trồng rừng, chế biến, tiêu thụ sản phẩm công nghiệp chế biến gỗ, nhất là chế biến sâu còn ít, chế biến gỗ rừng tự nhiên rất hạn chế, gỗ rừng trồng chủ yếu khai thác gỗ non, xuất khẩu dăm gỗ. Bên cạnh đó, chất lượng nông sản chưa đáp ứng thị trường, đặc biệt thị trường xuất khẩu; việc áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất còn hạn chế, tỷ lệ thấp; công nghệ thu hoạch, bảo quản còn rất nhiều hạn chế; cơ sở chế biến nông lâm sản còn ít, quy mô nhỏ, công nghệ thiết bị lạc hậu, chất lượng, mẫu mã chưa đáp ứng yêu cầu, dẫn đến sức cạnh tranh thấp; tình hình nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng nông thôn mới ở mức cao; thu nhập và đời sống của một bộ phận nông dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn; tỷ lệ hộ nghèo còn cao...

Tạo sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị trong tái cơ cấu nông nghiệp

Thời gian tới, các cấp, các ngành và địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền tái cơ cấu nhằm tạo sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở và cộng đồng doanh nghiệp, người dân, góp phần thay đổi nhận thức, tư duy, tập quán sản xuất theo hướng hàng hóa, liên kết hóa trong sản xuất, doanh nghiệp hóa sản phẩm và xã hội hóa đầu tư, đồng thời tổng kết những mô hình tái cơ cấu thành công để nhân rộng vào sản xuất. Bên cạnh đó, các ngành và địa phương rà soát, xác định thứ tự ưu tiên thực hiện các quy hoạch nhằm khai thác tối đa tiềm năng lợi thế của vùng, chỉ đạo thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, ưu tiên vùng chuyên canh như lúa, cao su, sắn, gỗ rừng trồng... Các ngành, địa phương tiếp tục chỉ đạo dồn điền đổi thửa, phấn đấu bình quân 1,5 - 2 thửa/hộ; khuyến khích nông dân có đất nhưng không có khả năng sản xuất cho thuê, góp cổ phần bằng quyền sử dụng đất, tạo điều kiện áp dụng cơ giới hóa, tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

Cùng với đó, thông qua việc tổng kết kinh nghiệm, các ngành, địa phương đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nhân rộng mô hình sản xuất, quản lý có hiệu quả trong thực tiễn; đẩy mạnh xã hội hóa công tác nghiên cứu, ứng dụng chuyển giao khoa học công nghệ; triển khai các đề tài khoa học, mô hình khuyến nông có hiệu quả, chú trọng áp dụng tiến bộ kỹ thuật về giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản có năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế cao phù hợp với nhu cầu thị trường, biến đổi khí hậu; tăng cường ứng dụng công nghệ chế biến, nhất là chế biến tinh, sâu, bảo quản sau thu hoạch; áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến thân thiện với môi trường vào sản xuất. Mặt khác, các ngành, địa phương tập trung vốn ngân sách để thực hiện công trình trọng tâm, cấp bách phục vụ tái cơ cấu; đẩy nhanh tiến độ hoàn thành đưa vào sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư; kiên quyết khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải và nợ đọng xây dựng cơ bản; rà soát, cắt giảm và sắp xếp thứ tự ưu tiên thực hiện các dự án đầu tư. Ngoài ra, các ngành, địa phương tăng cường công tác thanh, kiểm tra hoạt động sản xuất; đẩy mạnh quản lý chất lượng vật tư nông nghiệp, vệ sinh an toàn thực phẩm nông, lâm, thủy sản, đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường và thị hiếu của người tiêu dùng; hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm nông nghiệp có lợi thế; thực hiện thủ tục đăng ký và bảo hộ nhãn hiệu thương mại sản phẩm để tránh bị nhái, bị mất thương hiệu; tăng cường tiếp thị quảng bá sản phẩm để tìm kiếm thị trường mới, chủ động tìm thị trường và hợp tác liên kết sản xuất.

Mai Anh