Về xã Hải Ninh những ngày này có thể thấy không khí tất bật của người dân nơi đây khi vào vụ sản xuất khoai gieo. Nghề làm khoai gieo ở Hải Ninh có từ lâu đời. Năm 2006, các Chi hội Phụ nữ trong xã đã tự đứng ra thành lập Tổ hợp tác chế biến khoai gieo để hỗ trợ nhau trong sản xuất và tiêu thụ. Đến năm 2009 tổ hợp tác phát triển thành Hợp tác xã (HTX) Sản xuất và chế biến khoai gieo Hải Ninh. Cũng từ đó, sản phẩm khoai gieo được nhiều nơi biết đến và trở thành một trong những đặc sản của đất Quảng Bình. Cuối năm 2015, xã Hải Ninh được công nhận “Làng nghề chế biến khoai gieo”. Với sự công nhận này và việc kiện toàn lại hoạt động HTX theo Luật HTX mới 2012 đã trở thành bước ngoặt quan trọng để HTX Sản xuất và chế biến khoai gieo Hải Ninh có hướng phát triển phù hợp, từng bước nỗ lực khẳng định sản phẩm, phát triển thương hiệu làng nghề.

Bà Hoàng Thị Liễu, Giám đốc HTX Sản xuất và chế biến khoai gieo Hải Ninh, cho biết: HTX Sản xuất và chế biến khoai gieo được công nhận là làng nghề truyền thống đã góp phần thúc đẩy cho các hội viên có động lực toàn tâm với nghề. Người dân không còn lo đầu ra và đầu vào sản phẩm. Thị trường cho sản phẩm khoai gieo luôn luôn ổn định. Thậm chí có những thời điểm như mùa hè (mùa du lịch) hay những ngày Tết, cuối năm, sản phẩm khoai gieo còn rơi vào tình trạng “cháy” hàng. Thời gian tới, HTX Sản xuất và chế biến khoai gieo của xã tiếp tục có kế hoạch kiện toàn để làng nghề duy trì và phát triển bền vững hơn.

Hiện, Hải Ninh có gần 100 ha diện tích trồng cây khoai lang. Tất cả sản lượng khoai lang đều phục vụ cho việc chế biến khoai gieo tại địa phương. Giống khoai lang được trồng hoàn toàn là trồng giống khoai đỏ, vì thích ứng và phát triển tốt nhất ở vùng cát nóng. Cây khoai lang được trồng từ tháng 10 năm trước và thu hoạch vào khoảng tháng 4 năm sau với quy trình sản xuất được dựa theo kinh nghiệm truyền thống. Khoai lang thu hoạch về phải phơi ủ chừng 02 tiếng đồng hồ dưới nắng dịu. Sau đó ủ kín trong nhà tầm 10 ngày, khi củ khoai mềm rồi đem luộc trong thời gian 02 giờ đồng hồ liên tiếp, sau đó cắt lát dọc và đem phơi. Quá trình phơi khoai phải được từ 7-10 ngày dưới những ngày nắng to. Phải tuân thủ những công đoạn trên thì lát khoai gieo thành phẩm mới trong, dẻo, đạt đến vị ngọt của mật khoai.

Hiện nay, xã Hải Ninh có khoảng 250 hộ dân làm nghề chế biến khoai gieo. Với thu nhập bình quân 30 - 40 triệu đồng/năm. Có hộ sản xuất nhiều đạt 50 - 60 triệu đồng. Riêng đối với HTX Sản xuất và chế biến khoai gieo Hải Ninh, mỗi năm sản xuất trên 40 - 50 tấn khoai gieo, tổng thu nhập trên 2,5 tỷ đồng.

Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Hải Ninh Nguyễn Thị Nhâm cho hay: Hiện nay, khoai gieo có giá bán từ 80 - 100 nghìn đồng/kg. Thị trường khoai gieo Hải Ninh rộng khắp từ trong Nam ngoài Bắc và xuất khẩu sang Thái Lan, Lào… Đặc sản khoai gieo Hải Ninh đã và đang khẳng định được thương hiệu, chỗ đứng trên thị trường, góp phần quan trọng giúp người dân Hải Ninh từng bước thoát nghèo. Để phát triển thương hiệu cũng như nhằm khuyến khích bà con địa phương chuyển đổi ngành nghề sau sự cố môi trường biển, chính quyền xã Hải Ninh đã vận động bà con địa phương tận dụng diện tích đất sản xuất để trồng khoai lang, chế biến khoai gieo nhằm duy trì và phát triển làng nghề khoai gieo Hải Ninh.

Việc khoai gieo trở thành sản phẩm làng nghề truyền thống là cả một quá trình nỗ lực của người dân Hải Ninh. Giờ đây, khoai gieo đã có tên trong danh mục những đặc sản Quảng Bình được nhiều người biết đến và lựa chọn. Và để sản phẩm này khẳng định được chất lượng một cách bền vững, người dân Hải Ninh cần quan tâm hơn nữa đến kỹ thuật chế biến, an toàn vệ sinh thực phẩm, phát triển quy mô sản xuất, góp phần tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân nơi đây.

Phương Hiền (Báo Quảng Bình)