Từ năm 2006 - 2016, trên địa bàn tỉnh đã tiến hành giao đất kết hợp giao rừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số được 12.888,76 ha với 47 cộng đồng thôn, bản; các hộ gia đình dân tộc thiểu số 5.521.91 ha đất, chiếm 4,81% tổng diện tích đất giao cho hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh với 2.840 hộ. Loại rừng được giao là rừng tự nhiên, đất trống để cộng đồng, hộ gia đình, cá nhân quản lý, bảo vệ, sử dụng. Theo đó, rừng giao cho cộng đồng quản lý bảo vệ được hưởng lợi từ các chính sách hỗ trợ của dự án, từ các sản phẩm tăng lên trên diện tích rừng được giao quản lý, bảo vệ như lâm sản ngoài gỗ, trữ lượng rừng tăng thêm để thực hiện những công việc của cộng đồng. Riêng đối với hộ gia đình, cá nhân đã ý thức được vai trò làm chủ của mình trên diện tích rừng và đất lâm nghiệp được giao và thấy lợi ích kinh tế từ rừng nên đã đầu tư lao động, tiền vốn vào trồng rừng, khoanh nuôi bảo vệ rừng. Nhiều hộ gia đình bước đầu có thu nhập cao, ổn định từ nghề rừng. Rừng cơ bản đã được bảo vệ và phát triển tốt, tình trạng vi phạm pháp luật như khai thác rừng trái phép, phá rừng làm nương rẫy, cháy rừng... đã giảm đáng kể. Từ năm 2006 - 2016, các hộ gia đình, cá nhân đồng bào dân tộc thiểu số đã trồng rừng trên diện tích đất trống được giao là 1.620 ha. Đặc biệt, từ năm 2014 - 2016 đã tổ chức trồng rừng được 1.157 ha với loài cây trồng chủ yếu là keo các loại, người dân đã khai thác và trồng lại nhiều lần, qua đó tạo việc làm, tăng thu nhập, làm thay đổi bộ mặt nông thôn miền núi.

Bên cạnh đó, rừng và đất lâm nghiệp được giao cho hộ gia đình quản lý, sử dụng đã được các hộ tổ chức trồng rừng phủ xanh đất trống. Theo kết quả theo dõi diễn biến rừng, năm 2006, tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh là 66,5 %, năm 2016 là 67,5 %. Tỷ lệ che phủ rừng tăng sau 10 năm có một phần đóng góp trong công tác quản lý bảo vệ rừng của cộng đồng, hộ gia đình, cá nhân đồng bào dân tộc thiểu số miền núi.

Ngoài việc thực hiện tốt việc giao đất, giao rừng cho đồng bào, các cấp, các ngành, công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật bảo vệ rừng là một trong những chính sách quan trọng nhằm tăng cường quản lý hiệu quả công tác bảo vệ rừng. Trong những năm qua, được sự quan tâm của UBND tỉnh, các cấp, các ngành trong tỉnh đã tổ chức nhiều đợt tuyên truyền chính sách pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tần suất tuyên truyền thực hiện nhiều lần, lặp đi lặp lại bằng những cuộc họp thôn, cuộc nói chuyện chuyên đề... để người dân dần dần hiểu được chính sách, tích cực tham gia vào công cuộc bảo vệ rừng. Có thể nói, việc tuyên truyền đã đem lại hiệu quả tích cực trong nhận thức của người dân về bảo vệ và phát triển rừng, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, diện tích rừng tự nhiên sau khi giao cho cộng đồng chưa quản lý bảo vệ tốt, tình trạng chặt phá rừng vẫn còn xảy ra. Khai thác tài nguyên rừng chưa đưa lại lợi nhuận cho cộng đồng, cơ chế quản lý rừng cộng đồng chưa được thắt chặt, hiệu quả bảo vệ sau khi giao chưa cao. Sau khi giao rừng cộng đồng chưa có chính sách hưởng lợi cụ thể từ rừng. Một số diện tích rừng và đất lâm nghiệp giao cho hộ gia đình, cá nhân ở một số địa phương khi đưa vào khai thác, sử dụng hiệu quả còn thấp, nguồn thu nhập từ rừng chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh. Đa số các hộ gia đình đồng bào dân tộc miền núi làm nghề rừng đời sống còn nghèo; một số hộ gia đình còn sử dụng đất lâm nghiệp sai mục đích...

Nguyên nhân là do chính sách và pháp luật về quản lý đất, quản lý rừng sau khi giao còn nhiều bất cập, do đó chưa có tác dụng khuyến khích chủ rừng đầu tư kinh phí và nhân lực để bảo vệ, phát triển rừng. Nhiều nơi khi tiến hành quy hoạch sử dụng đất, rừng và xây dựng phương án giao rừng chưa bám sát tình hình thực tế và hướng dẫn kỹ thuật, chưa tuyên truyền phổ biến cho Nhân dân nhận thức đầy đủ về chính sách giao đất, giao rừng của Nhà nước. Giao đất, giao rừng bằng biện pháp bình quân theo nhân khẩu hoặc bình quân hộ gia đình theo từng loại đất, loại rừng dẫn đến rừng bị xé nhỏ manh mún và xen kẽ. Trình độ dân trí của người dân đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp, hiểu biết về pháp luật còn hạn chế nên không biết chủ trương, chính sách pháp luật về lâm nghiệp để thực hiện...

Để góp phần thúc đẩy việc quản lý bảo vệ rừng hiệu quả, thiết nghĩ, trong thời gian tới Chính phủ cần ban hành bổ sung về cơ chế, chính sách hưởng lợi cho các tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân tham gia nhận đất, nhận rừng; đồng thời quy định chế tài xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định của pháp luật...

Hồng Mến