Tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2012 - 2015 có 44 xã và 27 thôn đặc biệt khó khăn được thụ hưởng Chương trình 135; giai đoạn 2016 - 2020 có 40 xã và 27 thôn được thụ hưởng Chương trình 135 theo Quyết định 900/QĐ-TTg ngày 20/6/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt danh sách xã đặc biệt khó khăn, xã biên giới, xã an toàn khu vào diện đầu tư Chương trình 135 giai đoạn 2017-2020; Quyết định 414/QĐ-UBDT ngày 11/7/2017 của Ủy ban Dân tộc về việc phê duyệt danh sách thôn đặc biệt khó khăn vào diện đầu tư Chương trình 135 giai đoạn 2017 - 2020.

Giai đoạn 2012-2015, tổng nguồn vốn đầu tư hỗ trợ cho Chương trình là 226.389 triệu đồng. Thông qua nguồn vốn, tỉnh đã tập trung hỗ trợ khuyến nông, khuyến lâm; giống cây trồng vật nuôi; xây dựng mô hình sản xuất; mua sắm thiết bị máy móc, công cụ sản xuất, chế biến sản phẩm và đầu tư vào 254 công trình trên địa bàn 44 xã, 27 thôn đặc biệt khó khăn, trong đó có 18 công trình khởi công mới, 236 công trình chuyển tiếp... Từ năm 2016 - 30/6/2017, với nguồn vốn thực hiện Chương trình của năm 2016 là 59.411 triệu đồng, UBND tỉnh tiếp tục phân bổ xây dựng cơ sở hạ tầng 94 công trình, trong đó có 36 công trình khởi công mới, 13 công trình hoàn thành chuyển tiếp, 37 công trình hoàn thành; 08 công trình chuẩn bị đầu tư. Hiện nay, các công trình đang thi công và đã đạt 97,91% theo kế hoạch. Bên cạnh đó, tỉnh cũng tập trung hỗ trợ phát triển sản xuất, đặc biệt là đã xây dựng được 21 mô hình chăn nuôi bò lai sinh sản cho 366 hộ hưởng lợi, góp phần giúp đồng bào có thêm kiến thức trong áp dụng tiến bộ kỹ thuật, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, nâng cao năng suất và sản lượng, đời sống Nhân dân từng bước được cải thiện, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Ngoài ra, địa phương cũng đã tổ chức các lớp đào tạo về nghiệp vụ quản lý Chương trình cho đối tượng là chủ đầu tư, kế toán, cán bộ văn phòng các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tập huấn cho cán bộ thôn bản và cộng đồng các xã đặc biệt khó khăn; công tác khuyến nông, khuyến lâm, y tế... Riêng Ban Dân tộc đã triển khai 19 lớp tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở và cộng đồng, giúp cho cán bộ các xã, thôn, bản, người có uy tín nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm trong việc tổ chức triển khai, giám sát, đánh giá thực hiện Chương trình 135 nói riêng và các chính sách của Đảng và Nhà nước nói chung.

Có thể thấy, cùng với kết quả đạt được của các giai đoạn trước, Chương trình 135 giai đoạn này đã tạo ra cơ sở hạ tầng thiết yếu ở các xã đặc biệt khó khăn như giao thông, thuỷ lợi, điện lưới, trường học, trạm y tế... với 100% số xã có đường ô tô đến trung tâm xã đi lại được cả năm; tỷ lệ xã có điện lưới Quốc gia đến trung tâm xã và các nguồn điện khác chiếm 94,3%; tỷ lệ hộ dùng điện sinh hoạt đạt 84% và trên 87% số học sinh trung học cơ sở trong độ tuổi đến trường. Nhờ hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ được xây dựng đã góp phần tích cực thúc đẩy sản xuất phát triển, tạo điều kiện cho hàng hóa thông thương, góp phần thực hiện mục tiêu Chương trình xoá đói giảm nghèo của địa phương. Mặt khác, Chương trình cũng đã phát huy tốt vai trò của chính quyền cơ sở và thu hút sự quan tâm lớn của các tổ chức, đoàn thể, người dân trong quá triển khai thực hiện các nội dung đầu tư, hỗ trợ. Cơ chế phân bổ nguồn lực từ tỉnh đến huyện, xã thể hiện minh bạch trên cơ sở tiêu chí đã được xây dựng.

Tuy nhiên, Chương trình vẫn còn một số hạn chế như huy động sự đóng góp của Nhân dân thấp, nhất là người dân trên địa bàn hưởng lợi; việc phân bổ vốn cho các xã, thôn bản còn mang tính bình quân, chia đều, chưa thực sự ưu tiên bố trí vốn ở mức cao hơn cho các xã khó khăn; công tác quản lý nguồn vốn đầu tư còn nhiều hạn chế, khó đánh giá được hiệu quả của nguồn vốn; đội ngũ cán bộ tham gia quản lý dự án, đặc biệt là lĩnh vực xây dựng cơ bản còn thiếu, chưa được đào tạo bài bản về chuyên môn, kỹ thuật. Bên cạnh đó, mặc dù Chương trình hợp lòng dân, công trình xây dựng trực tiếp cho người dân, nhưng không ít địa phương vẫn có tư tưởng ỷ lại, trông chờ bao cấp của Nhà nước...

Để tạo được sự chuyển biến vượt bậc, đảm bảo đạt và vượt mục tiêu đề ra đến năm 2020 theo quyết định số 449/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chiến lược công tác dân tộc, thời gian tới, thiết nghĩ tỉnh cần xây dựng một chương trình, chính sách tổng thể phát triển kinh tế - xã hội có tính đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc, vùng đặc biệt khó khăn để cùng với Chương trình nông thôn mới đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội toàn diện, nhanh, bền vững; giảm nghèo vùng dân tộc thiểu số, giảm dần vùng đặc biệt khó khăn; t¬ừng bước hình thành các trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học vùng dân tộc thiểu số; phát triển nguồn nhân lực, tăng cường số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số; củng cố hệ thống chính trị cơ sở; giữ vững khối đại đoàn kết các dân tộc, đảm bảo ổn định an ninh, quốc phòng.

Bên cạnh đó, muốn thực hiện Chương trình, chính sách đạt mục tiêu đề ra thì việc đảm bảo nguồn lực thực hiện được xem là yếu tố có tính quyết định. Do đó, thời gian tới, tỉnh cần tiếp tục đề nghị Chính phủ, các Bộ, ngành Trung ương cân đối đủ nguồn lực theo quyết định phê duyệt, đồng thời bổ sung ngân sách để bố trí cho các nội dung đối ứng trong việc thực hiện chính sách. Trên cơ sở nguồn vốn đầu tư của Trung ương, tỉnh cần phát huy nội lực, từ đó nâng cao vai trò, ý thức trách nhiệm của người dân và huy động sự đóng góp tối đa của họ trong quá trình thực hiện Chương trình; đồng thời hạn chế tư tưởng, trông chờ, ỷ lại vào sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước; thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động để các cấp, ngành tổ chức chính trị- xã hội, đoàn thể và cộng đồng tham gia tích cực, có hiệu quả trong quá trình tổ chức thực hiện Chương trình.

N.Quý