Cùng với việc phát triển các hệ thống giáo dục ngoài công lập, hệ thống giáo dục thường xuyên, tỉnh cũng quan tâm mở rộng trung tâm học tập cộng đồng, tạo cơ hội và điều kiện, thu hút sự tham gia học tập của các tầng lớp xã hội. Năm học 2018 - 2019, toàn tỉnh có 620 trường và cơ sở giáo dục, bao gồm 182 trường và cơ sở giáo dục mầm non; 208 trường tiểu học; 19 trường tiểu học và trung học cơ sở; 147 trường trung học cơ sở; 06 trường trung học cơ sở và trung học phổ thông; 27 trường trung học phổ thông; 01 trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh; 08 trung tâm giáo dục - dạy nghề huyện, thị xã, thành phố; 22 trung tâm ngoại ngữ, trung tâm tin học và trung tâm ngoại ngữ - tin học.

Trong 30 năm qua, mặc dù kinh tế còn khó khăn nhưng ngân sách tỉnh đầu tư cho giáo dục với tỷ lệ ngày càng tăng. Đặc biệt là tỉnh đã triển khai có hiệu quả các chương trình mục tiêu Quốc gia về giáo dục và chương trình kiên cố hóa trường, lớp học. Công tác xây dựng cơ sở vật chất, xây dựng phòng học bộ môn, mua sắm trang thiết bị dạy học tiếp tục được quan tâm đẩy mạnh. Tỷ lệ phòng học văn hóa được kiên cố hóa đạt 76,45% (mầm non 65,1%; tiểu học 77,27%; trung học cơ sở 90,18%; trung học phổ thông 93,63%); tỷ lệ kiên cố hóa phòng học bộ môn đạt 82,34%; tỷ lệ kiên cố hóa các phòng chức năng, thư viện, thiết bị, thí nghiệm thực hành đạt 71%; 100% các trường phổ thông có thư viện. Tỉnh cũng tập trung đầu tư trang thiết bị dạy học, đồ chơi ngoài trời cho các lớp mầm non 05 tuổi, phòng học ngoại ngữ, phòng học bộ môn theo hướng chuẩn hóa và hiện đại hóa; có 18 trường mầm non được trang cấp thiết bị đồ dùng trong lớp, đồ chơi ngoài trời hỗ trợ xây dựng nông thôn mới; 41 trường phổ thông được trang bị phòng học ngoại ngữ...

Quy mô các cấp học, bậc học hiện nay cũng cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của con em Nhân dân trong tỉnh. Năm học 2018 - 2019, số học sinh mầm non 60.576 em, học sinh tiểu học 78.135 em, bằng 95,5% so với năm học 1990 - 1991; số học sinh trung học cơ sở 54.669 em, gấp 2,1 lần so với năm học 1990 - 1991; số học sinh trung học phổ thông 32.232 em, gấp 6,5 lần so với năm học 1990 - 1991. Chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em tại các cơ sở giáo dục mầm non từng bước được nâng lên, đã có 158/159 xã, phường, thị trấn (đạt tỷ lệ 99,4%) và 8/8 huyện, thị xã, thành phố đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 05 tuổi. Tỉnh đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 05 tuổi. Công tác xóa mù chữ ngày càng được cải thiện và đạt được những kết quả nhất định. Đến cuối năm 2018, toàn tỉnh đã có 159/159 xã, phường, thị trấn đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1 trở lên, trong đó 157/159 xã, phường, thị trấn đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2 (tỷ lệ 98,7%); có 8/8 huyện, thị xã, thành phố đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1 trở lên, trong đó 7/8 huyện, thị xã, thành phố đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2 (tỷ lệ 87,5%); tỉnh đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ hai.

Bên cạnh đó, công tác xây dựng trường đạt chuẩn Quốc gia được quan tâm chỉ đạo. Tỉnh đã thực hiện lồng ghép xây dựng trường đạt chuẩn Quốc gia gắn với tiêu chí nông thôn mới và xây dựng trường học thân thiện. Tổng số trường mầm non, phổ thông được công nhận đạt chuẩn Quốc gia đến nay là 351/590 trường, đạt tỷ lệ 59,5% (trong đó có 83 trường mầm non, tỷ lệ 45,6%; 167 trường tiểu học, tỷ lệ 81,1%; 87 trường trung học cơ sở, tỷ lệ 52,7% và 14 trường trung học phổ thông, trung học cơ sở và trung học phổ thông, tỷ lệ 42,4%).

Mặt khác, giáo dục chuyên nghiệp và dạy nghề cũng có chuyển biến tích cực. Tỉnh đã nâng cấp Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Bình lên Trường Đại học Quảng Bình, đầu tư mở rộng theo hướng trường đại học đa ngành, nâng cấp 01 trường Trung cấp nghề và 01 trường Trung cấp chuyên nghiệp lên 02 trường Cao đẳng. Mạng lưới các trường dạy nghề, trung tâm hướng nghiệp, dạy nghề, trung tâm dịch vụ việc làm, giới thiệu việc làm phát triển rộng khắp với nhiều chuyên ngành đào tạo, dạy nghề khác nhau, đáp ứng cơ bản nhu cầu của xã hội. Năm học 2018 - 2019, số học sinh trung học chuyên nghiệp, sinh viên đại học, cao đẳng tăng gấp nhiều lần so với năm đầu tái lập tỉnh.

Ngoài ra, giáo dục không chính quy cũng đã phát triển mạnh trong các năm gần đây. Tính đến nay, mạng lưới cơ sở giáo dục không chính quy đã phủ khắp các địa phương. Trung bình hàng năm, hàng trăm người theo học các lớp bổ túc văn hóa; hàng ngàn người theo học các chương trình bồi dưỡng ngoại ngữ, tin học, giáo dục từ xa và một số lượng khá lớn sinh viên các khóa đào tạo liên kết giữa các trường và địa phương...

Có thể thấy, bức tranh giáo dục - đào tạo sau 30 năm tái lập tỉnh đã tạo được một vóc dáng mới, hệ thống trường lớp ngày càng hoàn thiện, chất lượng đội ngũ giáo viên, học sinh được nâng cao. Tuy nhiên, trước yêu cầu của sự nghiệp phát triển nhanh, bền vững đòi hỏi giáo dục - đào tạo phải có những bước đột phá nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, khẳng định được vai trò của giáo dục trong chiến lược trồng người.

N.Quý