UBND huyện đã ban hành đề án phát triển kinh tế - xã hội hai xã Tân Trạch và Thượng Trạch, trong đó tập trung vào chính sách bảo tồn, phát triển giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trong cuộc sống hiện đại; chỉ đạo Phòng Văn hóa Thông tin phối hợp với Phòng Dân tộc và các xã, thị trấn có dân tộc thiểu số làm tốt công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc; chỉ đạo UBND các xã, thị trấn có đồng bào dân tộc ít người phối hợp với tổ chức, đoàn thể chính trị xã hội tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của các dân tộc.

Cùng với đó, UBND huyện đã chỉ đạo UBND các xã, thị trấn có đồng bào dân tộc ít người tăng cường các hoạt động giáo dục, tuyên truyền để nâng cao nhận thức của đồng bào về việc bảo vệ và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng phát triển kinh tế - xã hội. Đến nay, các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp mang bản sắc của các dân tộc được bảo tồn nguyên vẹn và ngày càng phát huy giá trị trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào. Các bản làng của đồng bào Ma Coong, A rem, Vân Kiều... đã và đang bảo vệ, phát triển tốt những tập quán tốt đẹp như tục thờ linh hồn người sống của đồng bào Vân Kiều, nghi lễ độc đáo về cưới hỏi của đồng bào MaCoong, Arem. Đồng bào dân tộc ít người đã bảo vệ được các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong văn hóa ăn, ở, mặc...

Hiện nay, trong đời sống sinh hoạt hàng ngày cũng như trong các dịp lễ, tết của đồng bào Ma Coong, Vân Kiều, Arem... trang phục chính của đồng bào vẫn là váy, khăn truyền thống. Đồng bào vẫn duy trì cuộc sống trong những ngôi nhà sàn cao ráo, thoáng mát; chú trọng công tác bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Bên cạnh kỹ thuật canh tác, giống sản xuất mới, UBND huyện chỉ đạo các phòng, ban liên quan, xã, thị trấn hướng dẫn bà con thực hiện có hiệu quả việc bảo tồn, phát triển kỹ thuật canh tác truyền thống và các giống cây trồng, vật nuôi bản địa có giá trị tốt. Điển hình như kỹ thuật canh tác lúa non, các giống rau bản địa...

Đặc biệt, hàng năm, UBND huyện chỉ đạo Phòng Văn hóa Thông tin phối hợp với UBND xã Thượng Trạch tổ chức tốt Lễ hội Đập trống của đồng bào Ma Coong vào dịp rằm tháng giêng. Đây là Lễ hội độc đáo, quan trọng nhất trong đời sống tâm linh của đồng bào cho đến nay vẫn còn giữ nguyên được giá trị nguyên sơ. Lễ hội Đập trống là nghi thức tín ngưỡng trừ tà ma, ác thú, cầu sự bảo trợ của thần linh (Giàng), cầu may, cầu sức mạnh, vượt qua tai họa, ấm no, dần dần gắn với ý nghĩa phồn thực (cầu sinh sôi nảy nở). Lễ hội hàng năm đã thu hút hàng ngàn đồng bào dân tộc MaCoong các khu vực và đông đảo du khách trong và ngoài nước tham gia khán phá, tìm hiểu. Qua đó đã bảo vệ và phát huy tốt các giá trị đặc sắc của Lễ hội nói riêng và văn hóa dân tộc Macoong nói chung, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội tại các xã Tân Tạch, Thượng Trạch phát triển. Lễ hội Đập trống của người Ma Coong đã được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Ngoài ra, huyện cũng đã phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Phát thanh Truyền hình Quảng Bình xây dựng 03 phim tài liệu, phóng sự giới thiệu đặc trưng văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc ít người trên địa bàn. Các bộ phim cùng với các phóng sự của Đài Truyền thanh huyện đã nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc ít người trên địa bàn huyện; tích cực phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành thử nghiệm tour du lịch khám phá, trải nghiệm văn hóa các dân tộc ít người, trong đó tập trung vào các xã Thượng Trạch, Tân Trạch.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai thực hiện có hiệu quả đã góp phần thực hiện tốt việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Hơn thế nữa việc hoàn thiện, sửa đổi nội dung Hương ước của các bản đã chú trọng đến việc xây dựng nếp sống văn hóa, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống là công cụ hữu hiệu góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc...

Không những bảo vệ tốt các giá trị văn hóa truyền thống, UBND huyện đã chỉ đạo UBND các xã, đồn biên phòng, các đoàn thể chính trị xã hội tăng cường công tác tuyên truyền xóa bỏ hủ tục lạc hậu và đặc biệt đã xóa bỏ thành công hủ tục chôn con mới sinh theo mẹ do mẹ tử vong.

Tuy nhiên, dù đã có cố gắng nhưng đời sống của bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn còn rất cao, trung bình 44%, trong đó hai xã Tân Trạch và Thượng Trạch trên 86%. Sản xuất của đồng bào chủ yếu thiên về nông nghiệp, diện tích đất trồng lúa không đáng kể, cây trồng chủ đạo là lạc, ngô, sắn; phát triển kinh tế nương rẫy, diện tích đất sản xuất ít, năng suất lại thấp nên thu nhập bấp bênh, không ổn định, phụ thuộc vào thời tiết.

Thời gian tới, các cấp, ngành, đơn vị, địa phương trong tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống; khai thác văn hóa truyền thống kết hợp du lịch; có biện pháp để vừa phát huy điểm tích cực từ hoạt động thương mại, vừa bảo đảm bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống; xây dựng chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống như: Chính sách khuyến khích các nghệ nhân trao truyền di sản văn hóa, lồng ghép chính sách ưu đãi đối với nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân Nhân dân ở dân tộc và chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc ít người... góp phần tiếp tục thực hiện có hiệu quả công tác bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa truyền thống tại các địa phương, nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số...

Hồng Lựu