Đạt được kết quả đáng phấn khởi đó, trong điều kiện Quảng Bình là tỉnh nghèo, kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, nguồn vốn từ các dự án ODA trên địa bàn đã đóng góp đáng kể vào phát triển kinh tế - xã hội tỉnh, xóa đói giảm nghèo, xây dựng cơ sở hạ tầng, góp phần làm thay đổi diện mạo của tỉnh theo hướng tích cực. Thông qua các nguồn lực trên đã giúp tỉnh tăng cường năng lực, tiếp cận và chuyển giao khoa học kỹ thuật tiên tiến, tiếp cận phương pháp quản lý hiện đại. Mặc dù tỷ trọng nguồn vốn không lớn, tuy nhiên đây là nguồn trợ lực đáng kể cho đầu tư phát triển của tỉnh làm động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, các nguồn lực thu hút đầu tư vào một số chương trình, dự án ODA không chỉ đáp ứng nhu cầu bức thiết về cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao năng lực quản lý của các cấp chính quyền địa phương, tạo động lực cơ bản trong thực hiện chương trình lớn về xóa đói giảm nghèo; giải quyết việc làm, nâng cao trách nhiệm của người dân đối với cộng đồng. Ngoài ra, việc tiếp nhận, thực hiện dự án ODA cũng giúp cho tỉnh đào tạo một đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm về kinh tế đối ngoại, hiểu biết sâu sắc về thông lệ quốc tế tại cơ quan quản lý Nhà nước, địa phương, đơn vị tư vấn, đơn vị thụ hưởng, qua đó có thể tích lũy kinh nghiệm, nắm bắt thông lệ quốc tế trong nhiều lĩnh vực như quản lý dự án, đấu thầu, phát triển cộng đồng, phục vụ Nhân dân… thúc đẩy đất nước trong tiến trình hội nhập và phát triển trong hiện tại lẫn tương lai.

Đặc biệt, những công trình hạ tầng kinh tế được đầu tư bằng nguồn vốn ODA như hệ thống giao thông, điện, nước, thủy lợi, trạm y tế, trường học… cũng đã có tác động lan tỏa, kéo theo sự phát triển của khu vực, ngành kinh tế trên địa bàn, gia tăng trao đổi thương mại giữa các vùng miền, nhờ vậy cơ cấu kinh tế của tỉnh chuyển dịch theo hướng tích cực, tăng tỷ trọng sản xuất công nghiệp, dịch vụ; tạo ra nhiều việc làm, tăng nguồn thu cho địa phương cũng như cải thiện thu nhập của dân cư, góp phần giảm nghèo bền vững. Từ nguồn vốn ODA đã có đóng góp đáng kể vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội tỉnh trong 05 năm qua, từng bước giúp tỉnh thoát nghèo vươn lên mức trung bình chung của cả nước; đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, tạo điều kiện giao thương trao đổi hàng hóa và phát triển kinh tế ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn trong tỉnh.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi thời kỳ 2016 - 2020 vẫn còn gặp một số hạn chế, tồn tại, đó là: Hệ thống pháp luật, chính sách liên quan đến lĩnh vực ODA còn chưa đồng bộ, thiếu nhất quán; chưa có sự hài hòa thủ tục giữa Chính phủ Việt Nam và nhà tài trợ, đặc biệt là công tác mua sắm đấu thầu, quản lý tài chính... Quy định về giải ngân song song cả nguồn vốn ngân sách Trung ương cấp phát và vốn nước ngoài địa phương vay lại theo cơ chế tài chính trong nước đã ảnh hưởng đến khả năng giải ngân vốn nước ngoài của dự án. Những vướng mắc trong công tác đền bù giải phóng mặt bằng ảnh hưởng đến giải ngân, chất lượng, tiến độ dự án đầu tư. Việc bố trí vốn đối ứng cho các chương trình, dự án ODA theo tiến độ và cam kết chưa đầy đủ, kịp thời dẫn đến tiến trình giải ngân nguồn vốn ODA bị chậm. Tình trạng đầu tư dàn trải, sử dụng sai mục đích, thất thoát vẫn còn xảy ra ở một số dự án. Công tác giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư dự án còn nhiều bất cập và hạn chế, chỉ mới tập trung ở khâu tiến độ thực hiện, mức độ giải ngân, chưa đánh giá hiệu quả đầu tư, tính bền vững và tác động kinh tế - xã hội, môi trường của dự án...

Với nhận thức nguồn vốn ODA không phải là cho không, mà chủ yếu là vay nợ nước ngoài theo các điều kiện ưu đãi; xây dựng mối quan hệ đối tác bình đẳng đối với nhà tài trợ trên cơ sở hợp tác, tin cậy lẫn nhau, cùng chia sẻ trách nhiệm trong cung cấp, tiếp nhận; đồng thời gắn với mục tiêu chính trị và lợi ích kinh tế của nhà tài trợ, do đó trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn đầu tư nước ngoài (sửa đổi, thay thế Nghị định 16/2016/NĐ-CP ngày 16/3/2016 và Nghị định số 132/2018/NĐ-CP ngày 01/10/2018 của Chính phủ) để đảm bảo tính nhất quán, đồng bộ giữa văn bản quy phạm pháp luật; đổi mới quy trình tiếp nhận, quản lý và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi đảm bảo tính hiệu quả và hài hòa hóa quy trình thủ tục với nhà tài trợ; duy trì sự quản lý, điều phối thống nhất nguồn tài trợ phát triển; công khai, minh bạch kênh cung cấp thông tin về công tác vận động viện trợ ODA, cung cấp thông tin về nhà tài trợ, lĩnh vực, địa bàn ưu tiên, điều kiện cung cấp nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi của từng nhà tài trợ theo từng giai đoạn, năm tài khóa cụ thể nhằm tạo điều kiện cho địa phương nắm bắt thông tin, cơ hội trong việc tiếp xúc với nhà tài trợ cũng như nâng cao năng lực huy động vốn ODA theo nhu cầu thực tế của tỉnh...

Đối với giải pháp về chỉ đạo điều hành, tỉnh cũng sẽ xây dựng kế hoạch chi tiết về vay vốn nước ngoài và lộ trình trả nợ đối với dự án vay lại của chính quyền địa phương; cân đối, bố trí nguồn vốn trả nợ cụ thể để thuận lợi cho trong quá trình thẩm định năng lực vay, trả nợ của chính quyền địa phương cho dự án đề xuất mới; kiện toàn, xây dựng bộ máy quản lý dự án ODA theo hướng chuyên nghiệp, tập trung sử dụng cán bộ có năng lực, kinh nghiệm để quản lý, theo dõi và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn này; đẩy mạnh công tác cải cách hành chính công trong lĩnh vực thu hút và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho ban, ngành, địa phương trong triển khai thực hiện chương trình, dự án ODA...

Minh Huyền