Từ tờ mờ sáng tiếng đục đẽo, tiếng cưa, tiếng máy… vang động cả một góc làng Thượng Đức. Ông Phạm Minh Hồng dù đã ngoài 54 tuổi nhưng vẫn tham gia đóng tàu và truyền nghề cho con cháu. Ngư dân miền Trung xem như “vua” của nghề đóng tàu biển bởi tay nghề lão luyện cũng như niềm đam mê của ông đối với nghề. Ông Hồng cho biết: “Nghề đóng tàu ở đây đã có cả gần 500 năm tuổi rồi, tôi là thế hệ thứ tư cha truyền con nối theo nghề đóng tàu biển và đều đóng vai trò thợ cả. Khoảng những năm cuối thế kỷ XIX, ông cố và ông nội của tôi đã chuyên đóng các loại ghe bầu chở hàng có tải trọng từ 40 - 50 tấn".

Đến năm 1950, Hợp tác xã (HTX) đóng tàu thuyền Đức Thuận được thành lập thì ông Hồng đã trở thành thợ cả. Với con số xã viên khoảng 50 người, HTX từng đóng hàng ngàn chiếc tàu lớn, nhỏ cho ngư dân bám biển. Và cũng từ chiếc nôi này đã cho ra đời những người thợ cả với đôi tay "vàng" nổi tiếng như Phạm Văn Hoàng, Phạm Văn Tụi, Phạm Văn Chiến... Bây giờ, đội ngũ thợ cả này đã bước qua tuổi "xưa nay hiếm" và "họ là những kho kinh nghiệm mà những người như tôi và thế hệ đi sau vẫn tham khảo ý kiến để những con tàu của mình đóng ngày một hoàn thiện hơn!", ông Hồng chia sẻ thêm.

Khi HTX đóng tàu thuyền Đức Thuận giải thể vào năm 1988, ông Hồng đứng ra thành lập một nhóm thợ đóng tàu riêng. Trong hơn 02 thập kỷ qua, có giai đoạn tổ hợp của ông làm ăn rất phát triển nhưng cũng có những năm ngư dân liên tiếp mất mùa đã đẩy tổ hợp đóng tàu của ông rơi vào khó khăn không thu được nợ… Thế nhưng, vượt qua những thách thức, ông Hồng và những người thợ đã quyết tâm bám trụ với nghề.

Tính đến nay, ông Hồng và tổ hợp của ông đã đóng hàng trăm con tàu có công suất từ 45-800CV. Ông Hồng cho biết, mỗi con tàu có 3 công đoạn. Công đoạn khó nhất chính là đóng thân và vỏ tàu, thường do thợ cả đảm nhận. Chỉ vận dụng những kinh nghiệm dân gian mà mình học được, họ tự thiết kế thân, vỏ tàu và điều chỉnh phù hợp theo yêu cầu của chủ tàu. Trên thực tế, trong số hàng trăm con tàu ông Hồng tham gia đóng, hầu hết đều hoạt động ổn định và phù hợp với các ngư trường truyền thống của ngư dân như Trường Sa, Hoàng Sa… Với tay nghề của mình, những chiếc tàu do ông Phạm Minh Hồng đóng luôn được bà con ngư dân xem như chuẩn mực của việc đóng tàu. Hàng chục năm qua, ngoài đóng tàu, ông còn đào tạo cho hàng trăm người và giờ đây làng biển Đức Trạch trở thành làng nghề đóng tàu đi biển nổi tiếng khắp vùng.

Nói về việc đóng tàu và đi biển của bà con quê mình, ông Hồ Đăng Chiến, Chủ tịch UBND xã Đức Trạch hồ hởi cho biết: Với 1.723 hộ và 7.547 khẩu nhưng toàn xã đang có 2.100 ngư dân đánh bắt thủy, hải sản ở vùng biển Hoàng Sa và hơn 500 ngư dân đánh bắt gần bờ. Đây cũng là một trong những địa phương có tàu đánh bắt xa bờ nhiều nhất của tỉnh với 276 tàu lớn. Mỗi năm, ngư dân Đức Trạch đánh bắt được trên 3.600 tấn thủy, hải sản. Từ một xã nghèo, giờ đây nhờ "lộc biển", người dân Đức Trạch trở thành một trong những xã giàu nhất toàn tỉnh. Hơn 50% hộ dân đã làm được nhà cao tầng kiên cố, tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 3,19%. Khi đề cập đến Nghị định về hỗ trợ ngư dân đóng tàu vỏ sắt vươn khơi bám biển của Chính phủ, ông cho biết, hiện đóng một tàu gỗ 400CV giá thành trên 04 tỷ đồng, còn tàu vỏ sắt khoảng trên 06 tỷ đồng. Riêng tàu sắt phải đóng loại có chiều dài tối thiểu 30,5m trở lên mới hoạt động tốt.

Theo ông Chiến, với mong muốn làng nghề “cùng ngư dân vươn khơi”, nhưng hiện làng nghề này vẫn đang gặp những vướng mắc như khó tiếp cận nguồn vốn vay từ ngân hàng, giá thành gỗ cao, lạch sông bị bồi lấp thường xuyên, nguồn điện quá yếu do chưa có trạm biến thế riêng…

Mặc dù còn gặp những khó khăn, thách thức nhưng các cơ sở đóng tàu ở xã Đức Trạch đã sẵn sàng đón nhận, thực hiện những con tàu mới. Thời gian tới, tỉnh Quảng Bình dự kiến đóng mới 16 tàu cho giai đoạn 1, trong đó có 12 tàu gỗ và 04 tàu sắt. Với kế hoạch đó, làng nghề Thượng Đức sẵn sàng nhân lực với tay nghề cao đóng mới tàu thuyền cho một chương trình đầy ý nghĩa, cùng ngư dân vươn khơi bám biển, bảo vệ chủ quyền biển đảo quê hương.

Đặng Hà