Để giải quyết đất ở, đất sản xuất cho đồng bào DTTS nghèo, thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở và nước sinh hoạt nên đời sống của nhiều hộ đồng bào DTTS dần ổn định. Thực hiện Quyết định 134/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh đã hỗ trợ xây dựng hoàn thành đưa vào sử dụng 2.666 nhà ở, đạt kế hoạch 97,7%; giải quyết diện tích đất sản xuất cho đồng bào DTTS với 3.513,6 ha; hỗ trợ 65,7 ha đất ở; xây dựng hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng 31 công trình tập trung phục vụ cho 807 hộ gia đình, hỗ trợ dụng cụ chứa nước sinh hoạt phân tán cho 1.552 hộ, nâng tổng số hộ có nước sinh hoạt là 2.539 hộ. Có thể thấy, chính sách hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở và nước sinh hoạt cho hộ đồng bào DTTS nghèo, đời sống khó khăn theo Quyết định 134 của Thủ tướng Chính phủ phù hợp với nguyện vọng của đồng bào DTTS, góp phần làm thay đổi bộ mặt nông thôn vùng đồng bào dân tộc, giải quyết về cơ bản những vấn đề bức bách đang đặt ra ở vùng đồng bào DTTS của tỉnh, đó là nhà ở, đất sản xuất và nước sinh hoạt.

Triển khai Quyết định số 1592/2009/QĐ-TTg và Quyết định số 755/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh đã xây dựng Đề án “Thực hiện chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt cho hộ đồng bào DTTS nghèo và hộ nghèo ở xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn tỉnh Quảng Bình” với tổng kinh phí là 211.874 triệu đồng, trong đó ngân sách Trung ương 195.173 triệu đồng, ngân sách địa phương 16.701 triệu đồng. Tính đến 30/6/2016, toàn tỉnh đã xây dựng được 10 công trình nước sinh hoạt tập trung cho 376 hộ đồng bào DTTS ở 12 bản và hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho hơn 3.700 hộ DTTS nghèo và hộ nghèo các xã, thôn bản đặc biệt khó khăn.

Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách hỗ trợ đất sản xuất, đất ở còn nhiều hạn chế, chưa đạt kết quả như mong muốn. Đối tượng thụ hưởng các chính sách theo Quyết định số 134, Quyết định số 1592 và Quyết định số 755 ở tỉnh Quảng Bình là rất lớn, chủ yếu tập trung ở địa bàn vùng sâu, biên giới, dân cư phân tán, giao thông cách trở. Chính sách hỗ trợ trực tiếp đến hộ gia đình với nhiều nội dung hỗ trợ, hàng ngàn hộ cần hỗ trợ, trong khi đó năng lực, trình độ cán bộ cấp xã, thôn, bản còn hạn chế. Nguồn vốn thực hiện chính sách do ngân sách Trung ương cấp chưa đáp ứng nhu cầu, nhất là 2 năm đầu, tình trạng thiếu vốn, vốn chuyển về chậm đã ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Việc tổ chức khai hoang đất sản xuất còn gặp nhiều khó khăn, một phần do điều kiện địa hình phức tạp, tập quán canh tác, định mức hỗ trợ thấp. Hiện nay, mặc dù Đề án đã được phê duyệt tuy nhiên công tác triển khai giao đất cho đồng bào diễn ra đang còn chậm, một số nơi không còn quỹ đất nhưng thực hiện chuyển đổi nghề cho người dân chưa được chú trọng... Do đó, tình trạng thiếu đất sản xuất cho đồng bào DTTS xảy ra trên địa bàn còn nhiều, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao.

Theo báo cáo của Ban Dân tộc tỉnh, toàn tỉnh hiện có 2.000 hộ đồng bào dân tộc thiểu số có nhu cầu sử dụng đất sản xuất với tổng diện tích khoảng 8.240,8 ha, trong đó diện tích đất trồng cây hàng năm khác 265,0 ha; diện tích đất trồng rừng và khoanh nuôi bảo vệ 3.904,0 ha và diện tích đất nông nghiệp khác 24,0 ha.

Xác định quỹ đất có thể bố trí cho đồng bào DTTS thiếu đất sản xuất, thời gian qua, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan phối hợp với các nông, lâm trường hoàn thành công tác rà soát đất. Kết quả, đã rà soát 357.006 ha, trong đó giao cho 04 đơn vị nông lâm trường 176.713 ha, bóc tách giao lại cho địa phương 180.293 ha để xây dựng phương án giao đất sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó, nhằm tiếp tục tăng quỹ đất, giải quyết dứt điểm nhu cầu sử dụng đất để sản xuất, ở cho đồng bào dân tộc thiểu số và người dân sống gần rừng, UBND tỉnh đã tiếp tục thu hồi đất của các nông, lâm trường để giao cho địa phương quản lý, xây dựng phương án giao đất cho người dân với diện tích 8.444,83 ha trên địa bàn các xã thuộc huyện Lệ Thủy, Quảng Ninh, Bố Trạch và huyện Tuyên Hóa; đồng thời kết hợp với các nguồn quỹ đất hiện có của địa phương. Tính đến thời điểm hiện tại, quỹ đất được xem xét để xây dựng phương án giao đất cho đồng bào DTTS là 17.057,31 ha.

Trong thời gian tới, tỉnh tiếp tục thực hiện việc rà soát, sắp xếp lại đất của các nông, lâm trường theo Nghị định số 118/2014/NĐ-CP ngày 17/12/2014 về sắp xếp, đổi mới và phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty nông, lâm nghiệp; bóc tách thêm diện tích đất lâm nghiệp từ các nông, lâm trường ở khu vực gần đồng bào thiểu số đang sinh sống để giao cho bà con sản xuất; xác định quỹ đất sản xuất, đảm bảo cho đồng bào có thể tổ chức sản xuất được trên phần diện tích được giao; tăng cường công tác quản lý đất tại các địa phương có đồng bào DTTS sinh sống, trong đó chú ý đến vấn đề chuyển nhượng quyền sử dụng đất của đồng bào DTTS cho các đối tượng từ nơi khác đến. Mặt khác, tỉnh cũng kiến nghị lên Chính phủ thông qua các nguồn vốn từ các chương trình phát triển lâm nghiệp, nguồn tài trợ và dự án phi Chính phủ để hỗ trợ đồng bào dân tộc về cây giống và một phần chi phí cải tạo đất ban đầu nhằm giúp cho đồng bào có điều kiện sản xuất, mở các lớp đào tạo nghề, hỗ trợ vốn để chuyển đổi nghề cho bà con đồng bào DTTS thiếu đất sản xuất...

N.Quý