Quảng Bình nằm trong khu vực đa dạng sinh học Bắc Trường Sơn với đặc trưng là khu vực có tính đa dạng sinh học cao, nơi có khu hệ thực vật, động vật đa dạng, độc đáo với nhiều nguồn gen quý hiếm, trong đó Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Khe Nét, Dãy núi Giăng Màn, Động Châu - Khe Nước Trong... là các khu vực đặc trưng cho đa dạng sinh học, hệ sinh thái rừng của tỉnh. Trong những năm qua, công tác bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái tự nhiên luôn được chú trọng, trong đó đã tập trung thực hiện đồng bộ, có hiệu quả công tác bảo vệ hệ sinh thái rừng, biển...; đồng thời chỉ đạo cơ quan, ban, ngành phối hợp triển khai giám sát, thực hiện chương trình, dự án nhằm nâng cao và phát huy giá trị đa dạng sinh học, góp phần bảo tồn đa dạng hệ sinh thái.

Công tác tuần tra, kiểm tra rừng và hoạt động tháo gỡ các loại bẫy động vật hoang dã luôn được lực lượng chức năng chú trọng tăng cường (ảnh: Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng)

Bên cạnh công tác bảo tồn, việc phát triển hệ sinh thái tự nhiên cũng rất được quan tâm. Nhiều công trình nghiên cứu khoa học về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học được triển khai, thực hiện là tiền đề để đề xuất các giải pháp phục vụ công tác bảo tồn, phát triển hệ sinh thái. Ngoài ra, công tác quản lý, bảo tồn động vật hoang dã và các loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ trên địa bàn tỉnh những năm gần đây có nhiều chuyển biến tích cực. Hoạt động gây nuôi sinh sản động vật hoang dã hợp pháp ở địa phương đã tạo việc làm và tăng thu nhập cho một bộ phận dân cư, góp phần chuyển đổi cơ cấu vật nuôi và hỗ trợ tốt cho việc duy trì, bảo tồn gen các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm. Trên địa bàn tỉnh có 149 cơ sở gây nuôi sinh sản, sinh trưởng động vật hoang dã đã được cấp phép hoạt động; trong đó có 131 cơ sở gây nuôi động vật hoang dã thông thường; 18 cơ sở gây nuôi động vật hoang dã quý hiếm. Các loài động vật hoang dã đưa vào gây nuôi gồm: Nhím bờm, Ton, Lợn rừng, Cầy vòi mốc, Cầy vòi hương, Chồn đèn, Rùa đất Sêpôn, Rắn ráo thường, Hươu sao, Dúi, Trĩ đỏ khoang cổ, Kỳ đà hoa, Kỳ đà vân, Rắn ráo trâu, Rùa núi vàng, Gấu ngựa, Rùa ba gờ, Rùa câm, Rùa cổ sọc, Rùa trung bộ, Cá sấu nước ngọt, Rắn hổ mang, Rắn sọc dưa. Các cơ sở gây nuôi này đã tạo công ăn việc làm tăng thu nhập cho người dân, đồng thời đáp ứng một phần nhu cầu của xã hội, giảm việc bắt bẫy động vật hoang dã ngoài tự nhiên, góp phần bảo tồn loài, bảo tồn đa dạng sinh học.

Thời gian qua, công tác tuần tra, kiểm tra rừng và hoạt động tháo gỡ các loại bẫy động vật hoang đã được chú trọng tăng cường nhằm hạn chế tình trạng săn bắn, bẫy bắt các loại động vật hoang dã. Từ năm 2015 đến nay, lực lượng bảo vệ rừng, kiểm lâm của các chủ rừng đã tháo gỡ được 4.215 bẫy động vật rừng các loại. Bên cạnh đó, tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan chức năng liên quan phối hợp, hỗ trợ Trung tâm bảo tồn thiên nhiên Việt thực hiện Dự án “Bảo vệ đa dạng sinh học và tăng cường các dịch vụ sinh thái của rừng Động Châu - Khe Nước Trong, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình”. Kết quả bước đầu đã phát hiện được 65 loài, trong đó có các loài mới phát hiện gồm: Mang lớn, Mang Trường Sơn, Thỏ vằn. Ngoài ra còn phát hiện các loài nguy cấp, quý hiếm như: Têtê Java, Chà vá chân nâu, Khỉ mặt đỏ, Khỉ đuôi lớn, Khỉ vàng, Gấu ngựa, các loài cầy/chồn, Trĩ sao, Gà lôi hồng tía, Gà lôi lam; hoàn thành việc điều tra về thảm và khu hệ thực vật tại khu vực Động Châu - Khe Nước Trong, đi sâu điều tra các loài linh trưởng như: Chà vá chân nâu, Vượn Shiki; đồng thời, tổ chức thực hiện tốt công tác cứu hộ và thả về môi trường tự nhiên động vật hoang dã; tiếp nhận, cứu hộ trên 1.000 cá thể động vật hoang dã thuộc 46 loài, trong đó cứu hộ thành công trên 800 cá thể và thả về môi trường tự nhiên Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng gần 600 cá thể; chuyển giao cho trung tâm cứu hộ, cơ quan chức năng khác 110 cá thể.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 138 cơ sở sản xuất kinh doanh giống cây lâm nghiệp, trong đó có 19 cơ sở đăng ký thủ tục giám sát theo chuỗi hành trình và được cấp giấy chứng nhận nguồn gốc giống của lô cây con, chứng chỉ công nhận nguồn gốc giống theo quy định nhằm góp phần bảo tồn và phát triển bền vững các loài sinh vật, đồng thời chỉ đạo ngăn chặn tình trạng khai thác một số loài thực vật như: Hương Giáng, phong lan, các loại lâm sản ngoài gỗ khác,công tác tuần tra, kiểm tra, kiểm soát lâm sản với chủ trương quản lý, bảo vệ rừng tại gốc luôn được chú trọng. Hàng năm, các sở, ban, ngành, địa phương tổ chức triển khai nhiều hoạt động nhằm kiểm soát, ngăn ngừa và diệt trừ các loài ngoại lai xâm hại nói chung và cây Mai dương nói riêng.

Các hoạt động hợp tác quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua chủ yếu hợp tác thực hiện các dự án tại khu vực Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng như phối hợp với Vườn thú Cologne, hội động vật Frankfurt tiến hành thực hiện chương trình điều tra về đa dạng khu hệ bò sát, ếch nhái tại Vườn Quốc gia; thực hiện chương trình, dự án về cứu hộ động vật hoang dã, bảo tồn linh trưởng và các hoạt động nâng cao nhận thức bảo tồn đa dạng sinh học; hợp tác, phối hợp với Khu bảo tồn đa dạng sinh học Hin Nậm Nô (Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào) thực hiện hoạt động hợp tác kỹ thuật trong khuôn khổ chương trình Hợp tác liên biên giới về bảo tồn đa dạng sinh học; phối hợp với Hợp phần GIZ thực hiện dự án “Bảo tồn và quản lý bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng”, triển khai thí điểm công cụ SMART trong tuần tra bảo vệ rừng, thực thi pháp luật và giám sát đa dạng sinh học của tỉnh Quảng Bình tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Minh Hóa, huyện Minh Hóa và Ban Quản lý rừng phòng hộ Động Châu, huyện Lệ Thủy. Thông qua thiết lập hệ thống công cụ SMART nhằm quản lý, giám sát diễn biến đa dạng sinh học, nâng cao năng lực, cải thiện hoạt động tuần tra rừng của cán bộ kiểm lâm, cán bộ bảo vệ rừng tại Ban Quản lý rừng phòng hộ, nhờ đó đã nâng cao hiệu quả trong việc bảo tồn đa dạng hệ sinh thái rừng theo hướng bền vững và bảo vệ rừng tại gốc.

Ngoài công tác phổ biến, tuyên truyền Luật Đa dạng sinh học và văn bản hướng dẫn Luật Đa dạng sinh học, các hoạt động giáo dục, đào tạo, tăng cường năng lực và nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học trong thời gian qua đã được chú trọng. Hàng năm, các sở, ban ngành, khu bảo tồn tổ chức thực hiện hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực về bảo tồn đa dạng sinh học hoặc lồng ghép với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường như: Tổ chức tập huấn, hướng dẫn biện pháp kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại nói chung và kỹ thuật diệt trừ cây Mai dương nói riêng cho cộng đồng dân cư; tổ chức tập huấn kỹ năng truyền thông nâng cao nhận thức bảo tồn đa dạng sinh học cho các cộng tác viên của 03 xã (Sơn Trạch, Hưng Trạch, Xuân Trạch) và giáo viên các trường trung học cơ sở vùng đệm Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng; thực hiện chương trình nâng cao nhận thức bảo tồn đa dạng sinh học, cung cấp thông tin và phương pháp, kỹ năng truyền thông cho thành viên của 05 Câu lạc bộ Bảo tồn thiên nhiên; tổ chức các đợt tuyên truyền công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học trong trường học và cho cộng động dân cư trong khu vực; ngoài ra còn tổ chức tuyên truyền lưu động, góp phần nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên và người dân sống gần rừng, ven rừng về bảo vệ rừng, bảo vệ thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học. Tỉnh cũng Phối hợp với tổ chức GIZ tập huấn, nâng cao năng lực trong quản lý, bảo vệ rừng và tập huấn áp dụng công cụ giám sát và báo cáo không gian (SMART) cho cán bộ kỹ thuật của Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, cán bộ bảo vệ rừng của Ban Quản lý rừng phòng hộ Minh Hóa, Động Châu và Hạt Kiểm lâm Minh Hóa, Lệ Thủy; tổ chức tập huấn về sử dụng máy định vị GPS, kỹ năng đọc bản đồ lâm nghiệp Mapinfo, QGIS cho cán bộ kỹ thuật các Hạt Kiểm lâm, trạm Kiểm lâm, Đội Kiểm lâm cơ động và phòng cháy chữa cháy rừng... Qua các đợt tập huấn, cán bộ, công chức, lực lượng bảo vệ rừng được nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng hiện trường, kỹ năng phần mềm phục vụ hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, đồng thời nâng cao vai trò, trách nhiệm của các đối tượng học sinh, sinh viên và cộng đồng dân cư. Công tác giáo dục,tăng cường năng lực và nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học đã từng bước nâng cao nhận thức, góp phần cho công tác quản lý đa dạng sinh học.

Đoàn viên, thanh niên Quảng Bình ra quân dọn vệ sinh hưởng ứng Ngày Đa dạng sinh học

Tuy nhiên, có thể nhận thấy sự chồng chéo về danh mục các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm giữa Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý hiếm và Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ dẫn đến việc nhiều loài cùng có tên trong cả hai Nghị định dẫn đến việc áp dụng còn nhiều bất cập. Việc xếp loại ưu tiên bảo vệ các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm còn bỏ sót một số loài đang bị xâm hại và có nguy cơ tuyệt chủng hoặc suy giảm về số lượng. Trách nhiệm quản lý Nhà nước về đa dạng sinh học còn chưa rõ ràng, chưa có các quy định cụ thể về cơ chế phối hợp giữa các Bộ, ngành trong việc bảo tồn đa dạng sinh học nhằm nâng hiệu quả trong bảo tồn đa dạng sinh học.

Thời gian tới, tỉnh đã thống nhất đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về đa dạng sinh học đó là kiện toàn cơ cấu tổ chức, bổ sung biên chế và nâng cao năng lực cho đội ngũ thực hiện nhiệm vụ quản lý đa dạng sinh học, đáp ứng hơn nữa yêu cầu và mục tiêu quản lý Nhà nước đối với nhiệm vụ bảo tồn và phát triển bền vững đa dạng sinh học trong tình hình hiện nay; tăng cường đào tạo, tập huấn nâng cao chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý, bảo tồn; đẩy tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cộng đồng dân cư; phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, đơn vị có liên quan về công tác quản lý đa dạng sinh học…

Hồng Mến