Nhằm nâng cao nhận thức pháp luật về hòa giải cơ sở các vụ bạo lực gia đình đối với phụ nữ, thời gian qua, Sở Tư pháp - cơ quan Thường trực của Hội đồng Phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL) tỉnh đã tham mưu UBND tỉnh và Hội đồng Phối hợp PBGDPL tỉnh tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến các văn bản liên quan đến phòng, chống bạo lực gia đình như: Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Hòa giải ở cơ sở, Luật Trợ giúp pháp lý, Luật Bình đẳng giới, Bộ luật Hình sự, Luật Trẻ em, các văn bản, chỉ thị liên quan khác. Trong 05 năm, Sở cũng đã lồng ghép tuyên truyền pháp luật về hòa giải cơ sở các vụ bạo lực gia đình đối với phụ nữ trong 459 hội nghị, lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho hòa giải viên trên địa bàn tỉnh; lồng ghép tuyên truyền trong 34.164 chương trình PBGDPL trên đài phát thanh của xã và 64.538 tin bài trên phương tiện thông tin đại chúng. Đặc biệt, từ năm 2017, định kỳ hàng tháng, Sở Tư pháp đã biên soạn tài liệu để các địa phương tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật trên hệ thống loa truyền thanh cấp xã, trong đó có chuyên đề về phòng, chống bạo lực gia đình, góp phần cung cấp những thông tin hữu ích, thiết thực, gắn trực tiếp với nhu cầu tìm hiểu pháp luật của các hòa giải viên và người dân ở cơ sở, đặc biệt là đối tượng nữ giới.

Bên cạnh việc đẩy mạnh tuyên truyền, Sở cũng tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và MTTQ Việt Nam các cấp; sự phối hợp giữa MTTQ Việt Nam và UBND các cấp, đặc biệt là cấp xã trong chỉ đạo, hướng dẫn giải quyết vụ việc hòa giải ở cơ sở; thường xuyên củng cố, kiện toàn đội ngũ công chức Tư pháp, đội ngũ hòa giải viên; đẩy mạnh tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ tuyên truvền, PBGDPL, kỹ năng hòa giải, cung cấp tài liệu cho hòa giải viên để hòa giải viên có những nghiệp vụ cần thiết trong quá trình hòa giải; tăng cường theo dõi, kiểm tra việc củng cố, kiện toàn về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở; xác định rõ mục đích của công tác hoà giải ở cơ sở nói chung và hòa giải ở cơ sở trong các vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình đối với phụ nữ, đồng thời hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục các bên tranh chấp đạt được thoả thuận, tự nguyện giải quyết với nhau những việc vi phạm pháp luật và tranh chấp ngay từ ban đầu nhằm ngăn chăn tình trạng “cái sảy nảy cái ung”, không để việc nhỏ phát sinh thành việc lớn dẫn đến hậu quả nghiêm trọng; đẩy mạnh hình thức giao lưu để các hòa giải viên được thường xuyên học hỏi kinh nghiệm thông qua hoạt động văn hóa, văn nghệ, hội thi hòa giải viên các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở.

Có thể nói, hoạt động hòa giải ở cơ sở đối với các vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình với phụ nữ có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo quyền con người, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của thành viên gia đình; sự phát triển lành mạnh phụ nữ, nhất là trẻ em nữ; đảm bảo cho hạnh phúc, bình yên trong mỗi gia đình cũng như trật tự an toàn xã hội. Mặt khác, thông qua hòa giải, những chủ thể gây ra bạo lực gia đình với phụ nữ được thông tin về hậu quả của bạo lực gia đình, quyền và nghĩa vụ của các thành viên gia đình, trách nhiệm phải gánh chịu vì hành vi bạo lực... , qua đó có tác động lớn trong giáo dục, răn đe, thậm chí là cải tạo làm thay đổi nhận thức của người gây ra bạo lực.

Ngoài ra, hoạt động hòa giải ở cơ sở đối với các vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình với phụ nữ trên địa bàn tỉnh cũng thu hút được các nguồn lực xã hội cùng tham gia, góp phần nâng cao hiệu quả của PBGDPL, hình thành trong mỗi cá nhân ý thức chấp hành pháp luật, ý thức sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống, giúp nhau phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, xây dựng địa phương ngày càng giàu mạnh, văn minh, gia đình no ấm, hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ. Đặc biệt, tỷ lệ hòa giải thành trên địa bàn tăng lên đã hỗ trợ đắc lực cho chính quyền địa phương trong việc giải quyết trực tiếp những vụ việc vi phạm pháp luật, tranh chấp nhỏ trong Nhân dân, qua đó góp phần giữ gìn trật tự an toàn xã hội, làm giảm số lượng vụ việc chuyển cho toà án hoặc chính quyền, tiết kiệm được thời gian, kinh phí của cơ quan Nhà nước và công dân.

Tuy nhiên, vẫn còn một số địa phương cấp huyện chưa nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác hòa giải đối với đời sống xã hội nên thiếu sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho công tác hòa giải, chưa thực hiện tốt công tác quản lý Nhà nước về hòa giải ở cơ sở; một số hoà giải viên còn hạn chế về nghiệp vụ, kiến thức pháp luật, kỹ năng hoà giải ở cơ sở, ngại va chạm, chưa mạnh dạn, thiếu nhiệt tình trong hoạt động hòa giải nên chưa kịp thời giải quyết các vụ việc phát sinh liên quan đến bạo lực gia đình đối với phụ nữ. Nhiều hòa giải viên ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu hòa giải theo kinh nghiệm sống, theo luật tục và gần như chưa biết vận dụng pháp luật để giải quyết các tình huống cụ thể; quá trình hòa giải chủ yếu vẫn dựa trên uy tín, kinh nghiệm sống và kiến thức hiểu biết xã hội của hòa giải viên mà chưa dựa trên quy định của pháp luật... Ở một số địa phương chưa bảo đảm cơ cấu hòa giải viên nữ, phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động hòa giải, nhất là những vụ việc về hôn nhân và gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình, bảo đảm bình đẳng giới... Thêm vào đó, Luật Hòa giải ở cơ sở chưa phân định rõ giữa hòa giải ở cơ sở và hòa giải tại UBND phường nên một số địa phương khi có vụ việc bạo lực gia đình xảy ra, nạn nhân thường đề nghị UBND cấp xã hòa giải; công chức cấp xã lại hướng dẫn đến tổ hòa giải làm mất nhiều thời gian cho việc kịp thời bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ.

Để khắc phục những hạn chế trong công tác hòa giải ở cơ sở, góp phần đảm bảo quyền con người, tính mạng, sức khỏe của người phụ nữ, thiết nghĩ thời gian tới, pháp luật cần có quy định cụ thể thời hạn tiến hành hòa giải và giới hạn số lần hòa giải không thành tối đa cho mỗi vụ việc, nếu không đạt kết quả hòa giải thành thì chuyển đến cơ quan chức năng giải quyết nhằm tạo thuận lợi để các bên giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn. Cùng với đó, Bộ Tư pháp cần tiếp tục biên soạn, in ấn, phát hành miễn phí các sách, tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ, kỹ năng, kiến thức pháp luật cho hòa giải viên; băng, đĩa có nội dung tuyên truyền, PBGDPL về hòa giải và các vụ việc hòa giải điển hình, tình huống mô phỏng về hòa giải; tăng cường tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ tham mưu quản lý Nhà nước về hòa giải ở cơ sở; thường xuyên tổ chức hội thảo, tọa đàm trao đổi kinh nghiệm về hoạt động hòa giải ở cơ sở và công tác PBGDPL thông qua hoạt động hòa giải; thực hiện tốt công tác sơ kết, tổng kết và thi đua, khen thưởng đối với công tác hòa giải ở cơ sở.

Ngoài ra, Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên của Mặt trận cũng cần tăng cường phối hợp với cơ quan Tư pháp cùng cấp trong củng cố, kiện toàn tổ chức tổ hòa giải và nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở; động viên, khuyến khích, tạo điều kiện cho thành viên, hội viên tham gia tích cực vào các hoạt động hòa giải ở cơ sở...

N.Quý