Tính đến nay, toàn tỉnh có 1.334 tổ hòa giải với 9.111 hòa giải viên. Qua 05 năm triển khai Luật Hòa giải ở cơ sở, các tổ hòa giải, hòa giải viên trên địa bàn tỉnh đã tiến hành thụ lý hòa giải 9.825 vụ việc, trong đó hòa giải thành 8.460 vụ việc, đạt tỷ lệ 86,1%; hòa giải không thành 1.086 vụ việc; số vụ đang giải quyết 279 vụ.

Để thực hiện có hiệu quả Luật Hòa giải ở cơ sở, bên cạnh việc ban hành kịp thời các văn bản chỉ đạo, tỉnh đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến Luật bằng nhiều hình thức phong phú như tổ chức hội nghị, hội thảo, qua phương tiện thông tin đại chúng, hệ thống truyền thanh cơ sở, tài liệu tuyên truyền, hoạt động hòa giải ở cơ sở, tổ chức thi tìm hiểu pháp luật, các câu lạc bộ, nhóm nòng cốt, tủ sách pháp luật, sinh hoạt cộng đồng, sinh hoạt Ngày pháp luật và qua các lễ hội... Trong 05 năm, toàn tỉnh đã tổ chức được 509 hội nghị, lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật tuyên truyền, phổ biến Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản hướng dẫn thi hành cho trên 61.000 lượt người.

Công tác tập huấn nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cho lực lượng hòa giải viên ở cơ sở cũng luôn được chú trọng thực hiện thường xuyên. Mạng lưới Tổ hòa giải được củng cố, mở rộng ở khắp các làng, bản, thôn, xóm, tiểu khu, tổ dân phố và các cụm dân cư thu hút nhiều thành phần, lực lượng tham gia như: Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Người Cao tuổi, Hội Cựu chiến binh, Hội Nông dân và những người có uy tín, đủ năng lực được lựa chọn. Định kỳ hàng năm, các tổ trưởng, hòa giải viên được bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải, các kiến thức pháp luật về đất đai, hôn nhân và gia đình, hình sự, dân sự, chuẩn tiếp cận pháp luật, phòng, chống tham nhũng, khiếu nại, tố cáo, giao thông, bảo vệ môi trường… Giai đoạn 2014 - 2018, Sở Tư pháp, UBND các huyện, thị xã, thành phố phối hợp với các cơ quan có liên quan đã tổ chức được 131 lớp tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho gần 15.000 lượt người. Sở Tư pháp và các địa phương cũng đã biên soạn và phát hành 1.825 sổ tay pháp luật về hòa giải ở cơ sở; phát hành, tái bản 223.700 sách bỏ túi, tờ gấp để cấp cho hòa giải viên.

Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành và địa phương nên quá trình thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở đã có nhiều thuận lợi. Tỷ lệ hòa giải thành trên địa bàn tăng lên đã hỗ trợ đắc lực cho chính quyền địa phương trong việc giải quyết trực tiếp những vụ việc vi phạm pháp luật, tranh chấp nhỏ trong Nhân dân, giữ gìn trật tự an toàn xã hội; làm giảm số lượng vụ việc chuyển cho tòa án hoặc chính quyền, góp phần tiết kiệm được thời gian và kinh phí của cơ quan Nhà nước và công dân. Mặt khác, hoạt động hòa giải ở cơ sở đã thực sự thu hút được các nguồn lực xã hội cùng tham gia, góp phần nâng cao hiệu quả của phổ biến, giáo dục pháp luật, hình thành trong mỗi cá nhân ý thức chấp hành pháp luật, ý thức “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống, giúp nhau phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, xây dựng địa phương ngày càng giàu mạnh, văn minh, gia đình no ấm, hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ.

Đặc biệt, trong thời gian tỉnh gặp nhiều khó khăn, thách thức do sự cố ô nhiễm môi trường biển và tình hình thiên tai, lũ lụt diễn ra liên tiếp làm cho đời sống của người dân bị ảnh hưởng nặng nề, các thế lực thù địch và phần tử xấu lợi dụng để tuyên truyền, kích động người dân tụ tập, khiếu kiện vượt cấp, tuần hành phản đối chính quyền, gây mất trật tự an toàn xã hội. Trước tình hình đó, hoạt động hòa giải ở cơ sở đã phát huy được hiệu quả, góp phần tuyên truyền vận động Nhân dân chấp hành pháp luật, nâng cao nhận thức về các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là hiểu rõ về những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, qua đó góp phần ổn định tình hình chính, an ninh trật tự trên địa bàn.

Có thể nói, qua 05 năm thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở, hoạt động hòa giải đã khẳng định được vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Thông qua những hoạt động hay, hiệu quả trong cộng đồng dân cư, nhất là phát huy vai trò của các “nhóm nòng cốt” trong việc tuyên truyền vận động Nhân dân chấp hành pháp luật đã góp phần giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ ở cộng đồng dân cư, giúp ổn định tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ngay từ cơ sở.

Tuy nhiên, một số địa phương cấp huyện chưa nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác hòa giải đối với đời sống xã hội nên thiếu sự quan tâm lãnh đạo, đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho công tác hòa giải. Nhiều địa phương chưa khuyến khích, huy động được các luật sư, luật gia, người đã từng là thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, chấp hành viên, thẩm tra viên, cán bộ, công chức, viên chức có đủ tiêu chuẩn tham gia làm hòa giải viên tại địa bàn sinh sống hoặc hỗ trợ, giúp đỡ hòa giải viên thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở nên chất lượng hòa giải chưa cao. Một số hoà giải viên còn hạn chế về nghiệp vụ, kiến thức pháp luật, kỹ năng hoà giải ở cơ sở; hoà giải viên ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu hòa giải theo kinh nghiệm sống, theo luật tục và gần như chưa biết vận dụng pháp luật để giải quyết các tình huống cụ thể. Hoạt động hòa giải chưa thực sự đồng đều trong phạm vi toàn tỉnh, một số tổ hòa giải hoạt động còn mang tính hình thức, chất lượng, hiệu quả chưa cao…

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, quản lý, điều hành của chính quyền, sự phối hợp thực hiện của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đối với công tác hòa giải ở cơ sở; đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để không ngừng nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và mọi tầng lớp Nhân dân đối với vị trí, vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, trách nhiệm của cơ quan Tư pháp trong công tác hòa giải ở cơ sở; hoàn thiện hệ thống pháp luật, chú trọng vai trò của hương ước, quy ước đối với công tác hòa giải ở cơ sở nhằm đảm bảo phù hợp với tình hình thực tế, khả thi. Bên cạnh đó, tỉnh cũng tập trung củng cố, kiện toàn nâng cao chất lượng tổ hòa giải và hòa giải viên thông qua việc rà soát số lượng, chất lượng đội ngũ hòa giải viên; bồi dưỡng kiến thức pháp luật, xã hội, nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải; tạo điều kiện cho hòa giải viên giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, kỹ năng hòa giải; đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; giáo dục tính tự nguyện lựa chọn hình thức hòa giải ở cơ sở để giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn…

N.Quý