Chi tiết tin - Quảng Bình

Chi tiết bài viết

Giữ ngọn lửa thiêng

10:57, Thứ Sáu, 23-12-2016

In bài Gửi

(Quang Binh Portal) - Đã bao đời nay, người Nguồn ở huyện Minh Hóa vẫn đón Tết cổ truyền như các nơi. Điều đặc biệt là trong ba ngày Tết họ phải giữ cho ngọn lửa thiêng trong bếp cháy liên tục. Bởi theo quan niệm của người Nguồn, bếp lửa là một vị Vua cao nhất. Trong dịp Tết, Vua bếp lên thiên đình đón Xuân với Ngọc Hoàng nên không thể bảo vệ và che chở được cho họ. Vì vậy, người Nguồn phải đốt lửa lên để sưởi ấm, để thần lửa che chở và phù hộ.

Người Nguồn ở huyện Minh Hóa giữ ngọn lửa thiêng trong ba ngày Tết

Vua bếp

Ngày xửa ngày xưa, có đôi trai gái người Nguồn lấy nhau về và làm ăn rất phát đạt. Nhưng tiếc thay, vợ chồng họ lại không có con nối dõi tông đường. Một hôm, người chồng nói với vợ rằng: Mình làm ăn phát đạt thế này là nhờ lộc của tôi. Người vợ thấy bất công vì sự giàu có đó cũng có công mình nên nói là lộc của vợ. Hai người tranh cãi mãi chẳng ai chịu thua. Để phân thắng bại, người vợ bảo: “Giờ muốn biết lộc ai thì ông thử chặt hai cây chết về trồng. Mỗi người trồng một cây, nếu cây ai sống thì lộc của người đó”. Ngay lập tức, ông chồng vác dao lên rừng chặt cây về trồng. Một thời gian, cây của bà đã đâm chồi nẩy lộc, còn cây ông thì ngày càng khô héo. Nghĩ mình đàn ông mà ăn bám lộc vợ nên ông thấy tủi thân rồi bỏ đi biền biệt. Thương chồng, bà cũng bỏ nhà ra đi tìm suốt máy ngày liền mà chẳng thấy chồng ở đâu.

Rồi bà đến một ngôi làng xa xôi thì dừng chân ở đó. Tại đây, bà gặp và lấy một người đàn ông khác. Chồng bà là một người thợ săn rất có tiếng, là trưởng một nhóm săn của làng. Hai người lấy nhau về sinh con đẻ cái và tiếp tục làm ăn phát đạt. Một hôm, người chồng đi săn và bảo vợ ra ngọn đồi phía sau hái khế về nấu thịt thú. Khi chồng vừa lên rừng thì có một người đàn ông đen nhẻm, gầy gò, ốm yếu bước vào nhà ăn xin. Không ngờ, lão ăn mày đó chính là người chồng trước. Vừa mừng, vừa tủi, bà đã dẫn ông vào nhà nấu cho ăn no, lấy quần áo cho mặc tươm tất rồi cả hai ngồi nói chuyện. Khi người chồng mới đi săn về thì bà hốt hoảng nói chồng cũ chui vào đống rơm phía sau nhà trốn và đi hái khế. Đoàn đi săn về được một con hoẵng cũng đặt lên đống rơm rồi đốt nướng khiến người đàn ông trốn trong đó bị chết cháy. Bà đi hái khế về thấy chồng chết thảm, trong lòng nghĩ rằng mình đã vô tình giết chồng nên nhảy vào lửa cùng chết. Người chồng sau thấy vợ nhảy vào lửa chết nên ông cũng chẳng thiết sống rồi lao vào lửa. Ba người chết trong đống rơm đã hóa thành ba hòn đá giống hình người, còn hồn của họ thì bay lên trời. Lên tới nơi, Ngọc Hoàng thấy ba người tốt nên đã phong cho chức danh Vua bếp phụ trách bản mệnh thống trị thiên giới, hạ giới và âm phủ.

Giữ mãi phong tục đẹp

Một hôm, dưới hạ giới có người đi qua vị trí đống rơm cháy lấy ba hòn đá về đặt trong nhà làm bếp nấu ăn rồi lập bàn thờ. Sở dĩ, người Nguồn ở Minh Hóa thờ Vua bếp vì họ cho rằng: Vua là người bao dung, độ lượng, thông thạo cả trời, đất, âm phủ nên có thể giúp con người có cuộc sống bình an, làm ăn phát đạt. Ông Đinh Thiêm, 83 tuổi, một người Nguồn ở thị trấn Quy Đạt cho biết: “Người Nguồn chúng tôi thờ Vua bếp ở nơi trang trọng nhất trong nhà. Bàn thờ rộng khoảng 40 cm, dài khoảng 50 cm được treo hoặc đặt lên xà nhà gian giữa. Đặt Vua bếp ở đó để ngăn không cho tà ma và những điều xấu vào nhà hoặc khi có người ra vào cũng phải cúi đầu chào Vua”.

Ông Đinh Thanh Dự, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian người Nguồn cho hay: “Trong tâm thức của người Nguồn ở Minh Hóa chỉ có Vua bếp chứ không có ông Táo như các nơi. Trước đây, họ có lễ Chạp miệu được tổ chức vào ngày 20 tháng Chạp. Lễ này nhằm báo cáo với giang sơn, thần thánh, tổ tiên rằng năm cũ đã hết và cầu mong những điều tốt đẹp nhất sẽ đến trong năm mới. Trong ngày lễ, người ta sẽ tiễn Vua bếp về trời và đến ngày 23 thì Vua sẽ tự đi chứ không cần phải có cá chép như Táo quân. Đến chiều ngày mồng 2 tháng Giêng thì người Nguồn sẽ đưa ông Vải (ông bà tổ tiên) về lại âm phủ và đến ngày mùng 3 thì làm lễ rước Vua về. Qua 12 giờ đêm đó, bếp lửa trong nhà mới được phép để tắt. Thời điểm Vua bếp ăn Tết trên thiên đình với Ngọc Hoàng nên không còn ai che chở, bảo vệ mình. Vì vậy, người Nguồn giữ cho ngọn lửa thiêng cháy liên tục trong ba ngày Tết để thần lửa che chở”.

Ông Đinh Xuân Giảng, Trưởng ban Tuyên giáo Huyện ủy Minh Hóa tâm sự: “Tục giữ lửa trong ba ngày Tết của chúng tôi là một nét văn hóa đặc sắc được lưu giữ từ bao đời nay. Bởi lửa là sự sống, là sự tiến bộ của con người và rất linh thiêng, nhất là trong ba ngày Tết nên chúng tôi phải giữ”. Chị Đinh Thị Hằng, một người dân nói: “Những ngày thường, nhà tôi vẫn nấu bếp ga, nhưng Tết đến là phải cho than vào một cái lò để cháy suốt cả ba ngày đêm. Nếu than cháy hết thì phải cho than mới vào”.

Với người Nguồn, Vua bếp và thần lửa là những đấng cao nhất trong đời sống tâm linh. Vì vậy, khi dâng lên bàn thờ cúng Vua cần phải chọn những thứ tinh sạch nhất, thường là món chay như trầu, cau, nước lọc, bánh tét, xôi... Củi đốt trong bếp không dính những thứ tạp nham, bẩn thỉu; chọn những cây chắc, cháy mạnh để đốt trong ba ngày Tết. Còn những ngày thường có thể đốt các loại củi khác nhưng cũng phải sạch sẽ. Trải qua thời gian, đời sống vật chất cũng như tinh thần của người Nguồn ở Minh Hóa ngày càng đi lên. Nhiều gia đình đã có nhà xây cao tầng, nấu ăn bằng bếp ga nhưng trong ba ngày Tết họ vẫn giữ ngọn lửa thiêng cháy liên tục.

Công Thành - Xuân Vương (Trung tâm TTXTDL Quảng Bình)