Lễ hội múa bông, chèo cạn được tổ chức hàng năm, trở thành nét đẹp của thành phố Đồng Hới

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên được xem là nét đẹp văn hóa tâm linh của người dân, thể hiện sự tri ân đối với công ơn của ông bà, cha mẹ đã khuất, thể hiện lòng thành kính, lòng biết ơn đối với các thế hệ đã có công sinh thành và nuôi dưỡng… qua đó giúp các thế hệ con cháu biết ơn tổ tiên, dòng họ của mình. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên phổ biến hầu hết ở các làng quê của tỉnh Quảng Bình. Để tưởng nhớ những người có công với làng, xã và dân làng, các làng quê trên địa bàn tỉnh thường tổ chức lễ hội thần khai canh, khai khẩn, Thành hoàng làng với quy mô một làng hay một vài làng có chung thành hoàng như: Lễ hội tưởng niệm Thành hoàng làng và các bậc khai canh thôn Thượng Phong (xã Phong Thuỷ, huyện Lệ Thủy); lễ hội tưởng niệm Thành hoàng và các bậc khai canh làng Quảng Xá (xã Tân Ninh, huyện Quảng Ninh); lễ hội tưởng niệm thần khai cư ở Thanh Trạch (huyện Bố Trạch), vị thần mà dân làng tôn thờ là ông Ngư - người sáng lập ra làng và dạy cho dân làng làm nghề đánh cá; lễ tưởng niệm Thành hoàng làng Lũ Phong (phường Quảng Phong, thị xã Ba Đồn) tôn thờ và tưởng nhớ công lao của thành hoàng làng Phạm Xuân Quế... Cùng với tín ngưỡng thờ cúng Thành hoàng làng, Quảng Bình còn thờ những anh hùng có công với nước, cụ thể: Thờ Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh (huyện Quảng Ninh), 13 chiến sỹ hi sinh ở hang Lèn Hà (huyện Tuyên Hóa), 08 liệt sỹ hi sinh trên Đường 20 Quyết thắng (Hang Tám cô, huyện Bố Trạch)… Những địa điểm tín ngưỡng này đều đã được công nhận là di tích lịch sử. Đặc biệt, khu mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Vũng Chùa, Đảo Yến, huyện Quảng Trạch) trở thành điểm đến tâm linh, thu hút hàng vạn người trên khắp mọi miền của Tổ quốc.

Người dân Quảng Bình chủ yếu sống bằng nghề nông và đánh bắt thủy hải sản, do đó thường có tín ngưỡng thờ cúng thần cá, thổ công, thổ địa, thờ oan hồn của những người gặp nạn trên biển. Bên cạnh đó, người dân còn tổ chức một số lễ hội liên quan đến nghề nghiệp chính của làng mình như lễ hội cầu mùa, cầu ngư… nhằm cầu an và phù hộ cho dân làng có mùa màng tốt tươi, mưa thuận gió hòa, đánh bắt được nhiều hải sản, có cuộc sống ngày một sung túc hơn. Lễ hội cầu Ngư bắt nguồn từ tục thờ Cá Voi (Cá Ông) của cư dân miền biển. Khi có cá voi chết dạt vào bờ, ngư dân chôn cất và lập miếu thờ, hàng năm tổ chức lễ cúng vào dịp Rằm tháng Tư âm lịch với nhiều loại hình diễn xướng dân gian mà nổi bật là múa bông, chèo cạn… Một vài địa phương tiêu biểu có lễ hội này là làng Cảnh Dương (huyện Quảng Trạch); Lý Hòa, Quy Đức (huyện Bố Trạch); xã Hải Ninh (huyện Quảng Ninh), Bảo Ninh (thành phố Đồng Hới)… Riêng lễ hội cầu mùa có ở nhiều nơi trong tỉnh với các tên gọi khác nhau. Lễ nhằm cầu mong các đấng linh thiêng (nhiên thần) phù hộ cho mùa màng bội thu, sản vật phong phú, con người khang lộc… Tiêu biểu như lễ cầu mùa làng Cổ Liêm và Kim Bảng (huyện Minh Hóa); lễ cơm mới làng Lũ Phong (phường Quảng Phong, thị xã Ba Đồn); hội nơm cá Bàu Rồng Văn La (huyện Quảng Ninh); lễ hội Lục niên cảnh độ (thành phố Đồng Hới); lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang (huyện Lệ Thủy); đua trải (thành phố Đồng Hới, huyện Quảng Trạch)... Đối với tín ngưỡng thờ Mẫu, thể hiện rõ nhất đó là thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh Công Chúa. Hàng năm, vào ngày 03/3 âm lịch, người dân trong vùng (nơi có đền thờ Thánh mẫu Liễu Hạnh) cũng như du khách thập phương thường tổ chức lễ hội để tưởng nhớ Thánh mẫu Liễu Hạnh - tượng trưng cho hình ảnh mẫu mực, tấm gương về sự công bằng, bình đẳng. Trong các dịp lễ Tết, ngày Rằm, Nhân dân và du khách thập phương thường đến đền thờ Thánh mẫu Liễu Hạnh để thắp hương, cầu an… Ngoài ra, Quảng Bình cũng lưu giữ nhiều loại hình tín ngưỡng khác như hội làng (hội làng Văn La, huyện Quảng Ninh; hội làng Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch; hội làng Quảng Long, thị xã Ba Đồn...); lễ rước Tổ hát Bội ở huyện Tuyên Hóa; lễ rước sắc phong, lễ hội hoa đăng. Riêng đồng bào dân tộc thiểu số ở miền Tây Quảng Bình còn có lễ cúng thần ong, cúng trâu, đá, ma rừng, cơm mới, lễ mừng được mùa…

Lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang

Cùng với sự phát triển của các loại hình tín ngưỡng, nhiều địa phương trong tỉnh đã chú trọng xây dựng, trùng tu cơ sở tín ngưỡng nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của bà con Nhân dân. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 40 đình làng, 15 đền, 110 miếu, 08 điện thờ tư gia. Ngoài ra, còn có hơn 300 cơ sở tín ngưỡng khác...

Trong những năm qua, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp, phối hợp chặt chẽ của các sở, ban, ngành, đoàn thể liên quan, công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng đã đạt được những kết quả nhất định, tình hình hoạt động tín ngưỡng cơ bản ổn định, các hoạt động tín ngưỡng được tổ chức hiệu quả, thiết thực, phù hợp với thuần phong mỹ tục, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. UBND các cấp đã đề ra nhiều chủ trương, kế hoạch, giải pháp về công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng và giải quyết nhu cầu tín ngưỡng đảm bảo đúng chính sách, pháp luật và phù hợp với tình hình thực tế của từng địa phương; tổ chức tôn tạo lại một số công trình tín ngưỡng phục vụ nhu cầu tâm linh của cộng đồng dân cư như: Trùng tu tôn tạo lại Đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh Công Chúa (xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch) và đưa lễ hội vào tổ chức sinh hoạt vào Rằm tháng Ba hằng năm; xem xét, quyết định cho phục dựng lại Đình làng Phan Long (thị xã Ba Đồn) để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân; quan tâm đầu tư kinh phí tôn tạo lại một số công trình tín ngưỡng, nhất là các cơ sở di tích lịch sử phục vụ nhu cầu tâm linh của cộng đồng dân cư như: Trùng tu, tôn tạo lại điện Thành Hoành Vĩnh Lộc (thị xã Ba Đồn); lăng mộ Nguyễn Hoàng Minh (huyện Quảng Trạch); đền thờ Chiêu Vũ Hầu Nguyễn Hữu Dật, Hào Lương Hầu Nguyễn Hữu Hào (huyện Quảng Ninh)…

Khu mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp trở thành điểm đến tâm linh, thu hút hàng vạn người khắp mọi miền Tổ quốc

Các cấp, các ngành trong tỉnh cũng đã chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tín ngưỡng cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân thực hiện; tăng cường quản lý về sinh hoạt, hoạt động tín ngưỡng, cơ sở tín ngưỡng đã được xếp hạng di tích... Hàng năm, trên địa bàn tỉnh diễn ra nhiều lễ hội lớn thu hút đông đảo Nhân dân, du khách thập phương về dự và chiêm bái, các hoạt động diễn ra thuần túy, đảm bảo đúng quy định, như: Lễ hội cầu ngư, cầu mùa, lễ rước sắc phong, lễ hội Rằm tháng Ba Minh Hóa; lễ hội Hoa đăng (thành phố Đồng Hới), Lễ hội bơi thuyền truyền thống (huyện Lệ Thủy); lễ dâng hương đầu năm, lễ giỗ Thành hoàng làng… Đặc biệt, UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo các sở, ngành, địa phương có liên quan tăng cường công tác phối hợp, xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội, trong đó chú trọng thành lập Ban Quản lý lễ hội, thực hiện nếp sống văn minh trong hoạt động lễ hội. Các trò chơi dân gian trong lễ hội đều được ban tổ chức lựa chọn kỹ lưỡng nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống phù hợp với thuần phong mỹ tục. Công tác đảm bảo an ninh trật tự, phòng, chống cháy nổ, cứu hộ, cứu nạn đã được quan tâm. Hoạt động lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi cá nhân, mê tín dị đoan, hiện tượng “mua thần bán thánh”… được kịp thời ngăn chặn nhằm đảm bảo cho người dân có đời sống văn hóa tín ngưỡng lành mạnh, văn minh.

Bên cạnh các hoạt động tín ngưỡng thuần túy, trong thời gian qua, hoạt động tín ngưỡng trên địa bàn tỉnh còn có những hạn chế đó là: Tình trạng mê tí dị đoan, xem bói toán, cúng yên tại ngã ba đường, đốt, rãi vàng mã vẫn còn xảy ra ở một vài nơi; việc tổ chức các lễ hội còn nặng về hình thức, lãng phí, chưa khai thác hết nguồn gốc tín ngưỡng và truyền thống văn hóa dân gian vốn có ở địa phương; một số nơi xây dựng cơ sở tín ngưỡng còn tràn lan, chưa đúng quy định; công tác trùng tu, tôn tạo, bảo vệ các công trình tín ngưỡng là di tích lịch sử có lúc chưa quan tâm đúng mức.

Trong xu thế mở cửa, hội nhập, tiếp xúc và giao lưu văn hóa, các hoạt động tín ngưỡng trên địa bàn tỉnh sẽ tiếp tục được phục hồi và phát triển. Do đó, trong quá trình phục hồi và phát triển hoạt động tín ngưỡng cần có sự chọn lọc, cải tiến, đổi mới, phát huy những phong tục tập quán tốt đẹp của địa phương, đảm bảo tính khoa học, tính nguyên bản, độc đáo của cộng đồng dân tộc; loại bỏ dần những hình thức lỗi thời, lạc hậu, hình thành cuộc sống văn minh, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, quê hương; hạn chế những hoạt động tín ngưỡng gây lãng phí, tốn kém, ảnh hưởng đến đời sống Nhân dân; chủ động đấu tranh ngăn chặn các hoạt động lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi, gây hoang mang dao động trong Nhân dân, mất ổn định chính trị và an ninh trật tự trên địa bàn.

Hồng Mến