Xuất phát từ nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của công tác hòa giải, trong 05 năm qua, các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh đã quan tâm, chỉ đạo và triển khai thực hiện, góp phần giải quyết trực tiếp những việc vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong Nhân dân, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, hạn chế đơn, thư khiếu nại vượt cấp trong người dân, xây dựng địa phương ngày càng giàu mạnh, văn minh, gia đình no ấm, hạnh phúc.

Thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở, UBND tỉnh, các ngành, đơn vị và địa phương đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn triển khai công tác hòa giải ở cơ sở, rà soát, củng cố, kiện toàn đội ngũ hòa giải viên, tổ hòa giải, đồng thời tăng cường đôn đốc, chỉ đạo thực hiện tốt hoạt động hòa giải ở cơ sở. Công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt Luật và văn bản hướng dẫn thi hành cũng được chú trọng triển khai với việc tổ chức 459 hội nghị, lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho hòa giải viên; phát 34.164 Chương trình phổ biến giáo dục pháp luật trên đài phát thanh của xã và tuyên truyền 64.538 tin, bài trên phương tiện thông tin đại chúng; biên soạn, phát hành 1.825 Sổ tay pháp luật về hòa giải ở cơ sở; phát hành, tái bản 223.700 sách bỏ túi, tờ gấp cấp cho hòa giải viên… nhằm chuyển tải kịp thời chính sách, văn bản pháp luật mới đến hòa giải viên, cung cấp thêm nhiều kiến thức, kỹ năng, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật để phục vụ công tác hòa giải của các hòa giải viên trên địa bàn tỉnh. Được sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, sự phối hợp tích cực của UBMTTQVN tỉnh nên hoạt động hòa giải ở cơ sở đã được củng cố về tổ chức và hoạt động, trình tự thủ tục bầu tổ trưởng và thành viên tổ hòa giải được thực hiện theo quy định của Luật. Hiện nay, toàn tỉnh có 1.336 Tổ hòa giải với 9.029 Hòa giải viên. 05 năm qua, các tổ hòa giải, hòa giải viên trên địa bàn tỉnh đã tiến hành thụ lý hòa giải 9.195 vụ việc, trong đó hòa giải thành 8.283 vụ việc, đạt tỷ lệ 90,1%; hòa giải không thành 612 vụ việc; đang giải quyết 185 số vụ.

Cùng với đó, Sở Tư pháp cũng đã thực hiện tốt công tác tham mưu giúp UBND tỉnh theo dõi, quản lý về tổ chức và hoạt động của tổ hòa giải ở cơ sở; tham mưu cho UBND, Hội đồng Phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật tỉnh ban hành nhiều văn bản đôn đốc, chỉ đạo UBND các cấp tạo điều kiện để hòa giải viên hoạt động hiệu quả; tổ chức sơ kết, tổng kết đánh giá tình hình hoạt động của các tổ hòa giải, kịp thời biểu dương khen thưởng những hòa giải viên có thành tích xuất sắc trong hoạt động hòa giải. Bên cạnh đó, Sở Tư pháp cũng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn Phòng Tư pháp các huyện, thị xã, thành phố, UBND cấp xã theo dõi, chỉ đạo hoạt động của các tổ hòa giải và hòa giải viên. Đặc biệt, ngay sau khi Luật Hòa giải ở cơ sở được ban hành, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND tỉnh ban hành văn bản chỉ đạo triển khai Luật trên địa bàn tỉnh. Trên cơ sở đó, các địa phương đã ban hành nhiều văn bản triển khai thực hiện. Sở Tư pháp đã biên soạn các đề cương, tài liệu, chỉ đạo tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho tổ trưởng tổ hòa giải, nội dung tập huấn gồm một số lĩnh vực: Luật Hòa giải ở cơ sở, quy định của pháp luật trong lĩnh vực dân sự, đất đai, hôn nhân - gia đình, khiếu nại - tố cáo, kỹ năng phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở… đồng thời thường xuyên cử cán bộ, công chức tiến hành kiểm tra công tác tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở nhằm kịp thời hướng dẫn, chỉ đạo những khó khăn vướng mắc phát sinh ở cơ sở.

Đặc biệt, trong những năm qua, tình hình thiên tai, lũ lụt và sự cố ô nhiễm môi trường biển diễn biến ngày càng càng phức tạp, làm cho đời sống của người dân bị ảnh hưởng nặng nề. Các thế lực thù địch và phần tử xấu đã lợi dụng để tuyên truyền, kích động người dân tụ tập, khiếu kiện vượt cấp, tuần hành phản đối chính quyền, gây mất trật tự an toàn xã hội. Trước tình hình đó, vai trò hoạt động hòa giải ở cơ sở được đề cao, chú trọng và phát huy hiệu quả, góp phần tuyên truyền vận động Nhân dân chấp hành pháp luật, nâng cao nhận thức về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là hiểu rõ về những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, góp phần ổn định tình hình chính, an ninh trật tự trên địa bàn. Ngoài ra, việc tổ chức hội thi hòa giải viên giỏi các cấp đã tạo ra sân chơi bổ ích, góp phần nâng cao kiến thức pháp luật, nghiệp vụ hòa giải cơ sở, giao lưu học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau trong công tác hòa giải ở cơ sở, thu hút sự tham gia của hàng nghìn hòa giải viên trên địa bàn. Năm 2014, Quảng Bình đã tổ chức hội thi hòa giải viên giỏi lần thứ 6 thu hút sự tham gia của 1.470 Tổ hòa giải với 9.470 Hòa giải viên.

Qua 05 năm thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở, nhiều mô hình hay, hiệu quả trong cộng đồng dân cư đã phát huy hiệu quả, nhất là vai trò của các “nhóm nòng cốt” trong việc tuyên truyền vận động Nhân dân chấp hành pháp luật đã góp phần giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ ở cộng đồng dân cư, giúp ổn định tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ngay từ cơ sở.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác hòa giải ở cơ sở trên điạ bàn tỉnh vẫn còn gặp khó khăn, vướng mắc như: Một số địa phương cấp huyện chưa nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác hòa giải đối với đời sống xã hội nên thiếu sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho hoạt động hòa giải, chưa thực hiện tốt công tác quản lý Nhà nước về hòa giải ở cơ sở. Nhiều địa phương chưa khuyến khích, huy động được các luật sư, luật gia, người đã từng là thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, chấp hành viên, thẩm tra viên, cán bộ, công chức, viên chức có đủ tiêu chuẩn tham gia làm hòa giải viên tại địa bàn sinh sống hoặc hỗ trợ, giúp đỡ hòa giải viên thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở nên chất lượng hòa giải chưa cao. Trong quá trình hòa giải, một số hòa giải viên còn ngại va chạm, chưa mạnh dạn, thiếu nhiệt tình nên chưa kịp thời giải quyết các vụ việc phát sinh trên địa bàn dân cư. Nhiều hòa giải viên ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu hòa giải theo kinh nghiệm sống, theo luật tục và gần như chưa biết vận dụng pháp luật để giải quyết các tình huống cụ thể; quá trình hòa giải chủ yếu vẫn dựa trên uy tín, kinh nghiệm sống và kiến thức hiểu biết xã hội của hòa giải viên mà chưa dựa trên quy định của pháp luật… Ở một số địa phương chưa bảo đảm cơ cấu hòa giải viên nữ, phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động hòa giải, nhất là những vụ việc về hôn nhân và gia đình, phòng chống bạo lực gia đình, bảo đảm bình đẳng giới...

Để hoạt động hòa giải ở cơ sở đạt được kết quả tốt, thời gian tới, các cấp, các ngành cần thực hiện một số giải pháp, đó là: Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, quản lý, điều hành của chính quyền, phối hợp triển khai của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đối với công tác hòa giải ở cơ sở; tuyên truyền, quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để không ngừng nâng cao nhận thức cũng như trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp Nhân dân đối với vị trí, vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, phát huy vai trò, trách nhiệm của cơ quan Tư pháp trong công tác hòa giải ở cơ sở; hoàn thiện hệ thống pháp luật, phát huy vai trò của hương ước, quy ước đối với công tác hòa giải ở cơ sở phù hợp với tình hình thực tế, đảm bảo khả thi.

Ngoài ra, các sở, ngành, đơn vị liên quan tiếp tục củng cố, kiện toàn nâng cao chất lượng tổ hòa giải và hòa giải viên thông qua việc rà soát số lượng, chất lượng đội ngũ hòa giải viên; bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kiến thức xã hội, kỹ năng hòa giải; tạo điều kiện cho hòa giải viên giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, kỹ năng hòa giải; trang bị cơ sở vật chất, phương tiện làm việc cho cơ quan quản lý Nhà nước và hòa giải viên; tạo điều kiện cho hòa các giải viên trong việc tiếp cận thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin; tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; giáo dục tính tự nguyện lựa chọn hình thức hòa giải ở cơ sở để giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn...

Đoàn Hòa (Sở Tư pháp)