Nguyên nhân là do Quảng Bình có môi trường thiên nhiên khắc nghiệt, đời sống Nhân dân còn gặp khó khăn, số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt còn nhiều, dân trí giữa các vùng miền, dân tộc không đồng đều; đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn những quan niệm, phong tục tập quán lạc hậu... Tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường, tình trạng ly hôn, ly thân, sự du nhập của lối sống thực dụng, các loại văn hóa phẩm độc hại, trang web đen, game online, phim ảnh có tính chất bạo lực, khiêu dâm; tha hóa, biến chất về đạo đức, lối sống của một bộ phận người dân... Sự bùng nổ thông tin trong thế giới công nghệ số chưa được kiểm soát chặt chẽ; đối tượng và nạn nhân dễ dàng truy cập tiếp cận những thông tin độc hại trên các trang mạng xã hội mà không gặp bất kỳ sự cảnh báo hoặc ngăn chặn nào. Đặc biệt là nhận thức về vai trò, trách nhiệm đối với công tác bảo vệ trẻ em nói chung và công tác phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em nói riêng của một số cấp ủy, chính quyền, mặt trận tổ quốc, đoàn thể, quần chúng ở một số địa phương, cơ sở chưa đầy đủ, sâu sắc. Một số bậc cha mẹ cho rằng mình có quyền sử dụng bạo lực để dạy dỗ con cái mà không nghĩ rằng đó là hành vi xâm hại nên dẫn đến việc hành hạ, ngược đãi trẻ em... Các nguyên nhân đó đã góp phần làm tăng tội phạm, trong đó có tội phạm bạo lực, xâm hại trẻ em.

Diễn đàn trẻ em đối thoại với lãnh đạo tỉnh đã tạo điều kiện cho trẻ em bày tỏ tâm tư, nguyện vọng của mình

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em (BVCSGDTE), từ năm 2015 - 2019, UBND tỉnh đã luôn quan tâm lãnh đạo, ban hành văn bản chỉ đạo trong lĩnh vực công tác trẻ em nói chung, phòng, chống xâm hại trẻ em nói riêng; đồng thời lồng ghép các mục tiêu về trẻ em vào Nghị quyết, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm của tỉnh. Trên cơ sở văn bản của UBND tỉnh, các sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh, căn cứ chức năng, nhiệm vụ đã xây dựng chương trình, kế hoạch chỉ đạo, hướng dẫn đơn vị, địa phương thực hiện tốt công tác trẻ em trên địa bàn. Cấp ủy Đảng, chính quyền các huyện, thị xã, thành phố đã cụ thể hóa văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Trung ương, tỉnh, xây dựng Chương trình, kế hoạch bảo vệ chăm sóc, giáo dục trẻ em hàng năm và từng giai đoạn sát thực, phù hợp với đặc điểm, tình hình của địa phương, đồng thời hướng dẫn xã, phường, thị trấn tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả công tác BVCSGDTE tại cơ sở, đặc biệt là phòng, chống xâm hại, bạo lực trẻ em. Các văn bản ban hành luôn kịp thời, minh bạch, phát huy hiệu quả, phù hợp với Công ước Quốc tế về quyền trẻ em. Cùng với sự vào cuộc lãnh đạo chỉ đạo, điều hành của các cấp, ngành, địa phương đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, trẻ em được bảo vệ ngày càng tốt hơn.

Bên cạnh đó, công tác truyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, kiến thức, kỹ năng về phòng, chống xâm hại trẻ em cũng được quan tâm. Đối tượng được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục gồm trẻ em, gia đình trẻ em, cán bộ làm công tác trẻ em và liên quan đến công tác trẻ em từ tỉnh đến địa phương, cơ sở, sơ sở giáo dục - đào tạo, các tầng lớp Nhân dân. Theo đó, toàn tỉnh đã tổ chức 320 lớp tập huấn nội dung về nâng cao năng lực, kỹ năng thực hiện Luật Trẻ em, công tác phòng, chống tai nạn thương tích, đuối nước trẻ em, xâm hại, bạo lực, tảo hôn, mua bán trẻ em; nâng cao hiệu quả hoạt động hỗ trợ, can thiệp cho trẻ em bị xâm hại, bạo lực cho trên 16.000 lượt cán bộ làm công tác trẻ em của các cấp, các ngành, cơ quan, cộng tác viên ở cơ sở và cha, mẹ của trẻ, trong đó ưu tiên bố, mẹ của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Nhìn chung, công tác thông tin, giáo dục, tuyên truyền đã được thực hiện khá sâu rộng, bằng nhiều hình thức có chất lượng, nhất là trong các dịp truyền thông cao điểm như: Ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6, Ngày Gia đình Việt Nam (28/6), Tháng Hành động vì trẻ em, Tháng Phòng, chống bạo lực gia đình, Ngày Khai trường, tết Trung thu, Tháng Hành động bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới và Ngày Thế giới xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái 25/11… Từ đó, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các ngành, các cấp, Nhân dân, gia đình, mỗi cá nhân đối với việc thực hiện công tác trẻ em nói chung, phòng chống xâm hại trẻ em nói riêng trên địa bàn tỉnh.

Tính đến đầu năm 2019, toàn tỉnh đã xây dựng được 12 mô hình phòng, chống bạo lực gia đình tại 12 xã trong tỉnh theo chuẩn của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch. Ngoài ra, các mô hình hoạt động độc lập phát triển mạnh. Có 290 câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, 312 nhóm phòng, chống bạo lực gia đình, 1.126 địa chỉ tin cậy tại cộng đồng. Sự phát triển mạnh mẽ của các mô hình mang lại hiệu quả cao và thiết thực, số vụ bạo lực gia đình giảm. Hàng năm, tỉnh tổ chức Tháng Hành động phòng, chống bạo lực gia đình và Hưởng ứng Ngày Quốc tế xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái vào ngày 25/11. Ngoài ra, Sở Giáo dục - Đào tạo đã tích hợp nội dung giáo dục phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại tình dục, trẻ em vào các hoạt động giáo dục, nội dung chương trình, sách giáo khoa. Các trường học lồng ghép nội dung giáo dục phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại tình dục, xâm hại trẻ em vào tiết học đạo đức, giáo dục công dân, buổi sinh hoạt ngoại khóa ngoài giờ lên lớp; tích cực tuyên truyền giáo dục đạo đức pháp luật, quan tâm giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng ứng xử văn hóa cho học sinh, xây dựng môi trường xanh - sạch - đẹp - an toàn - thân thiện; tăng cường bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, người lao động về tư tưởng chính trị, đạo đức nhà giáo, kiến thức pháp luật, quy định của ngành, trách nhiệm cá nhân trong việc xây dựng và thực hiện nền nếp, kỷ cương trường học; chấn chỉnh việc thực hiện quy định về đạo đức nhà giáo; tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, vui chơi giải trí lành mạnh; thực hiện tốt hoạt động xã hội, từ thiện... cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, học sinh nghèo vượt khó, trẻ em vùng sâu, vùng xa, khó khăn, dân tộc thiểu số nhân ngày lễ, Tết... Đặc biệt, nhiều hoạt động được tổ chức thu hút sự tham gia của trẻ em như diễn đàn “Trẻ em với các vấn đề phòng, chống bạo lực, xâm hại và tai nạn thương tích trẻ em”; cuộc thi “Tìm hiểu pháp luật về an toàn giao thông và cung cấp sử dụng thông tin trên mạng internet”... đã tạo điều kiện cho trẻ em có cơ hội bày tỏ nguyện vọng, nhu cầu của mình cũng như tìm hiểu kiến thức, kỹ năng khi tham gia giao thông, đảm bảo an toàn khi truy cập internet.

Trong giai đoạn 2015 - 2019, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương xây dựng mô hình bảo vệ, chăm sóc trẻ em trên địa bàn, điển hình như: Mô hình xây dựng xã, phường, thị trấn phù hợp với trẻ em tại 120/159 xã, phường, thị trấn; mô hình về cung cấp, kết nối dịch vụ trợ giúp trẻ em cấp xã ở 02 xã Mỹ Thủy (Lệ Thủy) và Trung Hóa (Minh Hóa); mô hình các câu lạc bộ “Xây dựng gia đình hạnh phúc”, “Quản lý, giáo dục con em trong gia đình không phạm tội và tệ nạn xã hội”, “Phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em”, “Nuôi con bằng sữa mẹ”… Thông qua việc thực hiện có hiệu quả các mô hình trên, trẻ em được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục ngày càng tốt hơn, quyền cơ bản của trẻ em được đảm bảo, góp phần ngăn ngừa trẻ em bị bạo lực, bị xâm hại.

Đặc biệt, những năm qua, Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố bị can đối với 30 đối tượng, xử lý vi phạm hành chính đối với 29 đối tượng liên quan đến hành vi xâm hại trẻ em. Các vụ án đều được xử lý nghiêm minh, đảm bảo đúng người, đúng tội, chưa có vụ việc nào oan, sai. UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tổ chức nhiều hoạt động như nâng cao nhận thức về tác hại và hậu quả của hành vi xâm hại, bạo lực, bóc lột, bỏ rơi đối với trẻ em; cung cấp thông tin, giáo dục kiến thức cho cha mẹ, người chăm sóc trẻ em về phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời hành vi xâm hại, bạo lực, bóc lột, bỏ rơi đối với trẻ em; giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em nhằm giúp các em có kiến thức, tự bảo vệ mình, bảo vệ bạn bè trước hành vi xâm hại, bạo lực, bóc lột; tổ chức thăm hỏi, tặng quà, tặng học bổng, xe đạp, bảo hiểm xã hội, phẫu thuật miễn phí... đồng thời kêu gọi cộng đồng nhận đỡ đầu, trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Theo đó, đã có 16.333 số trẻ em có nguy cơ bị xâm hại được áp dụng biện pháp hỗ trợ trên địa bàn tỉnh. Từ các hoạt động hỗ trợ và giúp đỡ trẻ em có nguy cơ bị xâm hại nêu trên đã làm giảm thiểu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ em bị xâm hại, trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp chính quyền, cộng đồng và trẻ em về bảo vệ trẻ em; xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho mọi trẻ em, nhất là nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, góp phần phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ gây tổn hại cho trẻ em; xây dựng được các yếu tố về niềm tin, cảm giác an toàn, được bảo vệ, chia sẻ đối với trẻ em bị xâm hại và gia đình của trẻ.

Ngoài ra, Quảng Bình cũng đã làm tốt công tác vận động, tranh thủ sự hợp tác của các tổ chức phi Chính phủ trong việc bảo vệ trẻ em, phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em, trong đó vận động được Tổ chức Plan hỗ trợ Dự án Phòng, chống Tảo hôn và phòng, chống xâm hại trẻ em. Ngân sách cho Chương trình Phòng chống Tảo hôn và phòng chống xâm hại trẻ em từ năm 2017 - 2019 là 3.675 triệu đồng. Dự án của Plan đã mang lại hiệu quả tốt trong việc nâng cao nhận thức, hành động của cả cộng đồng trong việc Phòng chống Tảo hôn và hôn nhân cận huyết, phòng chống xâm hại trẻ em.

Có thể thấy, xâm hại trẻ em, đặc biệt là xâm hại tình dục đang là vấn nạn trên toàn Việt Nam. Hậu quả mà các em phải gánh chịu là những tổn thất về sức khỏe thể chất và tinh thần, làm giảm khả năng học tập, hòa nhập xã hội, thậm chí có thể hủy hoại các em. Nhằm hạn chế đến mức tối đa hậu quả của việc xâm hại trẻ em, ngoài nỗ lực của chính quyền, các cấp, các ngành cần có sự vào cuộc mạnh mẽ của toàn xã hội, nhất là gia đình và bản thân các em. Do đó, việc nâng cao kỹ năng tự phòng tránh cho trẻ em sẽ được Quảng Bình ưu tiên thực hiện trong thời gian tới.

Hồng Mến