Thời gian qua, trên cơ sở văn bản của Trung ương, tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành liên quan theo chức năng nhiệm vụ triển khai hướng dẫn thực hiện phát triển ngành nghề nông thôn, cụ thể: Tổ chức công nhận làng nghề, làng nghề truyền thống; tham gia xúc tiến thương mại, hỗ trợ áp dụng cơ khí hóa, ứng dụng khoa học công nghệ cho cơ sở ngành nghề nông thôn, làng nghề. Cùng với đó, các huyện, thị xã, thành phố cũng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo thực hiện phát triển ngành nghề nông thôn như: Chương trình phát triển nông nghiệp và ngành nghề nông thôn; Chương trình phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề nông thôn; Chương trình phát triển thương mại…

Trong công tác đăng ký thương hiệu, nhãn hiệu, toàn tỉnh có 04 đơn vị đăng ký thương hiệu gồm: Làng nghề chế biến bún bánh mè xát Tân An, xã Quảng Thanh (huyện Quảng Trạch); làng nghề chế biến hải sản Quy Đức, xã Đức Trạch; làng nghề sản xuất rượu Gia Hưng, xã Hưng Trạch; làng nghề chế biến hải sản Lý Nhân Nam, xã Nhân Trạch (huyện Bố Trạch). 09 nhãn hiệu cũng đã được Cục sở hữu cấp Giấy chứng nhận đăng ký gồm: Rượu Tuy Lộc (HTX Làng nghề Luật Dũng, huyện Lệ Thủy); rượu Võ Xá (HTX Sản xuất và Kinh doanh Rượu làng nghề Võ Xá, huyện Quảng Ninh); Khoai deo Hải Ninh (HTX Sản xuất và Chế biến khoai deo Hải Ninh, huyện Quảng Ninh); Nước mắm Nhân Trạch (HTX Nhân Trạch, huyện Bố Trạch); Nước mắm Quy Đức (HTX Đánh cá Thượng Đức, huyện Bố Trạch); Nước mắm Đồng Hới (Sở Khoa học và Công nghệ chứng nhận); Mây xiên Quảng Phương (HTX Sản xuất Dịch vụ Mây xiên Quảng Phương, Quảng Trạch); Bánh mè xát Tân An (HTX Bánh mè xát làng nghề truyền thống Tân An, huyện Quảng Trạch); Mật ong Tuyên Hóa (Công ty TNHH Sinh thái Miền Tây).

Về công tác bảo tồn nghề, làng nghề, trong 29 làng nghề, làng nghề truyền thống được công nhận, đa số các làng nghề hoạt động sản xuất ổn định, góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho lao động nông thôn, nổi bật như: Làng nghề nón lá truyền thống Hạ Thôn, xã Quảng Tân (huyện Quảng Trạch) thu hút 850 hộ với 2.100 lao động, tạo thu nhập ổn định bình quân 2,2 triệu đồng/người/tháng; Làng nghề nón lá truyền thống Quy Hậu, xã Liên Thủy (huyện Lệ Thủy) thu hút 1.600 hộ với hơn 1.600 lao động; làng nghề chế biến bún bánh mè xát Tân An, xã Quảng Thanh (huyện Quảng Trạch) thu hút 232 hộ với 460 lao động. Ngoài ra, cũng có một số làng nghề đang gặp nhiều khó khăn hoạt động sản xuất ở dạng duy trì, nguyên nhân là do sản phẩm không còn phù hợp với thị trường như: Làng nghề đan lát Xuân Bồ, xã Xuân Thủy(huyện Lệ Thủy), làng nghề rèn đúc Mai Hồng, xã Đồng Trạch (huyện Bố Trạch)...

Để bảo tồn các làng nghề, làng nghề truyền thống có nguy cơ mai một, thất truyền, thời gian qua, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông thôn và thủy sản và thông qua nguồn vốn Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới hàng năm. Giai đoạn 2014 – 2019, địa phương đã thực hiện hỗ trợ áp dụng cơ khí hóa một số công đoạn sản xuất cho các cơ sở ngành nghề nông thôn, cơ sở làng nghề nhằm mở rộng và phát triển về quy mô, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm tăng giá trị sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường, thị hiếu của người sử dụng trong và ngoài nước. Hoạt động hỗ trợ đào tạo nghề, truyền nghề, nâng cao tay nghề và phát triển nghề được thực hiện theo dạng liên kết giữa cơ sở dạy nghề với doanh nghiệp; cơ sở tự đào tạo nghề, truyền nghề; mời chuyên gia đào tạo nghề, truyền nghề, nâng cao tay nghề và phát triển nghề mới…; đồng thời tập trung hỗ trợ phát triển các nghề sử dụng nhiều lao động, gắn việc đào tạo nghề, truyền nghề với giải quyết việc làm tại cơ sở nhằm tăng hiệu quả của công tác đào tạo.

Đặc biệt, thực hiện Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), tỉnh đã chỉ đạo các sở ngành, địa phương hướng dẫn cơ sở làng nghề, làng nghề truyền thống tham gia Chương trình OCOP để nâng cao giá trị sản phẩm, tạo ra sức cạnh tranh trên thị trường. Trong năm 2019, 02 chủ thể kinh tế trong làng nghề sản xuất bún bánh mè xát Tân An, xã Quảng Thanh và làng nghề chế biến khoai deo thôn Tân Định, xã Hải Ninh đã có sản phẩm OCOP được công nhận đạt 3 sao tại cuộc thi đánh giá phân hạng sản phẩm OCOP cấp tỉnh.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hiện nay, cơ sở ngành nghề nông thôn, làng nghề trên địa bàn phát triển còn chậm, mang tính tự phát ở quy mô nhỏ lẻ, sử dụng công nghệ trang thiết bị lạc hậu, chất lượng sản phẩm chưa cao, kém sức cạnh tranh, chưa chú trọng xây dựng thương hiệu, sản phẩm lưu niệm phục vụ du lịch còn ít. Đa số cơ sở đang gặp khó khăn về vốn; việc huy động các nguồn vốn, để đầu tư vào phát triển sản xuất kinh doanh chủ yếu là vốn tự có của các hộ gia đình. Lao động tại các làng nghề, cơ sở ngành nghề nông thôn chủ yếu chưa qua đào tạo, lao động tay nghề cao còn thiếu, một số chương trình đào tạo nghề chưa có chiều sâu. Công tác đào tạo nghề và truyền nghề đối với sự phát triển của các làng nghề, làng nghề truyền thống đã được quan tâm chỉ đạo nhưng kết quả đạt được chưa cao. Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất trong ngành nghề nông thôn và làng nghề còn hạn chế. Một số nhóm ngành nghề phát triển còn gặp khó khăn, mang tính cầm chừng, chưa bền vững. Số ít nghề truyền thống đang có nguy cơ mai một do sự cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp cùng loại như: Nghề đan lát, rèn nông cụ, chổi đót...

Để tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm ngành nghề, làng nghề, đẩy mạnh liên kết sản xuất, khuyến khích thành lập mới các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác; chú trọng công tác bảo tồn, phát triển nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống, phát triển nghề mới phù hợp với từng địa phương; giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân, giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh sẽ tập trung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm, đó là: Phát triển sản xuất theo hướng tập trung gắn với bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm trên cơ sở phát huy lợi thế sản phẩm, lợi thế vùng miền; khuyến khích cơ sở đầu tư trang thiết bị, mặt bằng sản xuất, xây dựng nhà xưởng, đổi mới công nghệ phục vụ sản xuất nhằm đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng như cầu ngày càng cao của thị trường; hỗ trợ việc áp dụng cơ khí hóa, ứng dụng công nghệ và thiết bị sản xuất tiên tiến trong lĩnh vực ngành nghề nông thôn; duy trì ngành nghề sản xuất truyền thống đặc thù của địa phương.

Bên cạnh đó, địa phương cũng sẽ chú trọng xây dựng nhãn hiệu hàng hóa cho sản phẩm làng nghề; khuyến khích thành lập các HTX, tổ hợp tác trong làng nghề; huy động nguồn vốn đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và cơ giới hóa một số công đoạn sản xuất; tiếp tục bảo tồn, phát triển các làng nghề đang hoạt động, có khả năng phát triển; khôi phục, phát triển ngành nghề ở những làng nghề, làng nghề truyền thống có nguy cơ bị mai một; nghiên cứu để du nhập một số ngành nghề, sản phẩm mới có lợi thế về nguyên liệu, thị trường tiêu thụ, sử dụng nhiều lao động nông thôn để có định hướng chuyển đổi nghề cho người dân; khuyến khích phát triển làng nghề gắn với điểm du lịch, tuyến du lịch phục vụ nhu cầu tham quan, mua sắm quà lưu niệm của du khách như động Phong Nha, động Thiên Đường, biển Nhật Lệ...; hỗ trợ cơ sở làng nghề có sản phẩm đặc trưng đã được du khách, thị trường biết đến xây dựng quầy hàng, gian hàng trưng bày, bán sản phẩm tại tour, tuyến du lịch.

Ngoài ra, trên cơ sở Đề án Mỗi xã một sản phẩm đã được ban hành, tỉnh kêu gọi các cơ sở ngành nghề nông thôn, làng nghề, làng nghề truyền thống có sản phẩm đặc trưng, đã được bày bán trên thị trường tham gia vào Chương trình Mỗi xã một sản phẩm nhằm nâng cao giá trị, tạo ra sản phẩm có chất lượng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Minh Huyền