Men theo triền cát trắng dọc bờ sông Nhật Lệ, tôi tìm đến nhà cựu binh Lê Văn Thưa. Mấy năm lại đây, bà con vùng cát thường gọi đùa ông theo nhiều tên đệm: Thưa khoa học, Thưa vì người nghèo hay Thưa khùng… Sở dĩ vậy bởi chỉ trong vòng 2 năm qua, người cựu binh nghèo này đã đưa ra nhiều ý tưởng và tự mày mò để biến những ý tưởng đó trở thành hữu ích cho người dân nghèo không riêng gì vùng cát trắng Quảng Bình.

"Giáo sư" làng Tiền

Ai gọi bác Lê Văn Thưa bằng cái tên gì cũng mặc kệ, đám trẻ con trong làng chỉ gọi là "giáo sư Thưa". Chúng quý trọng ông cũng phải, bởi trước đây những ngày hè chăn trâu trên cát bỏng, khát cháy cổ họng cũng chỉ biết nhìn nhau cho đỡ khát.

Còn bây giờ, nhờ có sáng kiến của ông nên nước ngọt cứ chảy tràn trên cát trắng. Bọn trẻ tha hồ uống, tha hồ tắm. Còn nữa, ở làng Tiền này đố ai ngồi ở quán Internet nhiều như ông. Không chơi Võ lâm truyền kỳ, không đánh cờ tướng vậy mà ông ngồi thừ trước máy tính cả ngày.

Đám trẻ sinh nghi và chúng phát hiện: ông đang ngồi vẽ cái chi đó ngoằn ngoèo. Đó là những ngày cựu binh Lê Văn Thưa mất ăn mất ngủ vì tìm hiểu để sáng chế chiếc bản đồ cho bà con ngư dân tránh bão trên biển…

Sinh năm 1952, tròn 19 tuổi, Lê Văn Thưa (xã Võ Ninh, Quảng Ninh, Quảng Bình) lên đường theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc vào năm 1971. Vốn là ngư dân thường cưỡi sóng vượt gió đánh cá vùng biển quê nhà nên Lê Văn Thưa được phân công vào lực lượng Hải quân.

Tổ quốc an bình, Lê Văn Thưa lại cùng đồng đội ngày đêm chắc tay súng bảo vệ biển đảo Phú Quốc thương yêu. "Được 1 sao 2 gạch tui xin về hưu, về hưu để được làm nông dân, được tắm mình trong triền cát quê hương", ông cười khà khà bảo vậy.

Chân ướt chân ráo về làng, qua đài báo ông biết tin bão Chan chu lướt qua vùng biển Đông đã cướp đi hơn 100 ngư dân Quảng Nam, Đà Nẵng. Ông đau với nỗi đau của các ngư dân và ông rùng mình khi thấy bà con ngư dân làng mình lại phải dong buồm ra khơi trong mưa gió. Tất cả cũng vì cuộc sống mưu sinh, nhưng làm sao để tránh bớt rủi ro cho bà con. Câu hỏi đó đã bao đêm làm ông mất ngủ. Ý tưởng làm chiếc bản đồ theo dõi bão thông dụng của ông ra đời từ đó.

Thấy ông suốt ngày ghi ghi, chép chép, mày mò nên vợ ông, bà Nguyễn Thị Tình can ngăn: "Cả đời ông lăn lộn chiến trường, giờ Nhà nước cho nghỉ thì cứ nghỉ, ông động viên chăm sóc vợ con là được rồi".

Song đời nào ông chịu, ông vỗ về phân tích và bà hiểu ra chồng mình đang theo đuổi một nghĩa cử hết sức nhân văn. Tấm bản đồ thông dụng có thể hướng dẫn mọi ngư dân biết hướng di chuyển của bão, để tìm cách đề phòng tránh bão đã được ông Lê Văn Thưa vạch ra trong đầu.

Từ bản đồ tránh bão đến hàng loạt sáng kiến ra đời

Những kiến thức được trang bị khi còn ở Hải quân về theo dõi bão đã trang bị rất nhiều cho ông Lê Văn Thưa trong việc thực hiện làm tấm bản đồ theo dõi bão thông dụng để các ngư dân đều có thể sử dụng được. Từ đó, họ biết hướng di chuyển của bão, dự đoán và chuẩn bị cho mình phương án tránh bão hữu hiệu nhất.

Gần 4 tháng trời, cựu binh Lê Văn Thưa mày mò tìm đọc tư liệu và cách đo đạc, vẽ, tính toán tỷ lệ từng chi tiết trên bản đồ. Những quyển sách địa lý của con cũng được ông đọc để tìm thêm tư liệu. Rồi ông lùng sục tìm tòi ở các thư viện, nhà sách ở Quảng Bình…

Song tất cả tư liệu đều chống lại ông, bởi không có quyển sách nào dạy ông xây dựng một tấm bản đồ biển như ý tưởng. Không có trong sách nhưng tư liệu có nhiều trên mạng, mấy cậu sinh viên về nghỉ hè bảo vậy.

Cựu binh Lê Văn Thưa lại mày mò học máy tính. Chiếc máy tính của con bị ông "trưng dụng" gần 3 tháng trời. Khi ông tự tin vào trình độ tin học của mình có thể vào cái Internet của làng, thì cũng là ngày đầu chuẩn bị cho hàng tháng trời tiếp theo ông giam mình trước màn hình máy tính.

Nhiều người dân thôn Tiền không hiểu ông đang làm gì, có người nói ông điên, khùng. Già rồi còn vào quán chát chít, hay là cha Thưa có người yêu khi còn đi bộ đội? Chắc vào xem phim "mát" đó mà…

Không phân bua, ông mặc kệ, vả lại ông còn tâm trí đâu nghe lời họ bàn tán bởi cái bản đồ mà ông nghĩ nó vẫn chưa được sinh ra. Đám trẻ trong làng là những người phát hiện ra việc ông Thưa đang làm đầu tiên. Chúng gọi ông là nhà "bác học" bởi vì ông vừa nghiên cứu lại thỉnh thoảng "cứu nét" cho chúng khi chơi điện tử. Sau nhiều tháng trời mày mò tự học, tự nghiên cứu, ông Lê Văn Thưa đã vẽ được tấm bản đồ theo ý muốn của mình.

Tấm bản đồ với 64 tỉnh, thành có màu sắc khu biệt, vùng biển đi qua mỗi tỉnh lại khác. Lưới kinh độ, vĩ độ được vẽ gián cách đều 30'' (giây) tương đương với 50km trên thực địa. Ngoài ra, tấm bản đồ còn có thể thu nhỏ, phóng to tùy người sử dụng. Với tấm bản đồ này, cùng với chiếc radio, ngư dân có thể nhận biết chính xác bão đang ở đâu, cách nơi họ ở bao xa và khả năng ảnh hưởng của bão như thế nào.

Theo ý kiến của nhiều ngư dân, chiếc bản đồ của cựu binh Lê Văn Thưa không chỉ giúp ích cho bà con ngư dân rất nhiều, mà nó còn hữu ích cho khách du lịch, người dân vùng ven biển, đầm phá, vùng sâu, vùng xa… những nơi mà phương tiện nghe nhìn chủ yếu là radio.

Sinh sống trong vùng đất chưa nắng đã hạn, chưa mưa đã lụt nên nhiều lúc cựu binh Lê Văn Thưa nghĩ lung lắm. Hằng năm nước lụt trắng đồng, nước lụt bao phủ cả thôn làng hàng chục ngày trời, sau lụt người dân vùng lụt lại tất tả lo chống chọi với bệnh tật vì thiếu nước sạch. Tất cả nguồn nước giếng đều ô nhiễm do nước lụt tràn qua.

Cựu binh Lê Văn Thưa đưa ra ý tưởng "Đóng gói nước giếng" với cách thức rất đơn giản: Chỉ cần một tấm nilon đủ rộng hơn miệng giếng và chiếc dây thun để buộc quanh miệng giếng là đủ chống chọi với việc lụt tràn qua. Khi lũ rút, cất tấm nilon nước trong giếng vẫn hoàn toàn trong như trước khi nước lụt tràn qua. Làm theo lời ông nên mấy năm qua, lũ lụt liên tiếp xảy ra ở Quảng Bình, nhưng sau lụt, nhiều người dân vẫn có nước sạch để dùng tránh được nhiều mầm bệnh sau lũ…

Người dân vùng cát quê hương cựu binh Lê Văn Thưa vẫn thầm cảm ơn ông với sáng kiến "Khai thác nước ven đồi cát" mà ông chỉ cách cho người dân áp dụng. Hàng triệu người dân ven đồi cát sống dọc theo bãi biển xưa nay chỉ biết lấy nguồn nước tự nhiên trong cát theo các con lạch nhỏ nên vừa bị thiếu nước trầm trọng về mùa khô vừa không đảm bảo vệ sinh.

Từ ngày cựu binh Lê Văn Thưa về làng, ông có sáng kiến dùng một hệ thống gồm nhiều ống nhựa lọc nước trên cát, sau đó nước được dẫn về một ống lớn hơn để gom nước. Từ ống nước này, nước được chia thành nhiều nhánh đưa về tận từng hộ gia đình. Sáng kiến lấy nước sạch trên cát của ông vừa tiện lợi, vừa đảm bảo vệ sinh.

Trong lúc trò chuyện về các sáng kiến của ông, khi tôi hỏi về niềm tự hào của ông, thì cựu binh Lê Văn Thưa chỉ về 2 đứa con của mình: Cháu đầu Lê Văn Mười, hai năm liền đoạt giải nhì và ba tin học toàn quốc, hiện đang theo học Trường ĐH Công nghệ Hà Nội, cháu thứ hai Lê Thùy Dương là đã từng đoạt Huy chương đồng môn Hóa ở cuộc thi Olympic truyền thống.

Chia tay người cựu binh vùng cát, tôi ra về và mang theo một lời nhắn nhủ của ông: "Qua báo chí, chú chỉ muốn bà con biết được sáng kiến của mình mà áp dụng vô cuộc sống thì thật mừng".

Theo CAND.com.vn