Ở dưới "xuôi" tôi thầm băn khoăn cho công việc chuẩn bị đón đoàn phóng viên Báo Nhi Đồng, thầy cô giáo trường kết nghĩa Lê Văn Tám - Hà Nội và đại diện Tập đoàn Dầu khí Việt Nam của Trường TH&THCS Kim Thủy.

Hình như trời đất cũng chiều theo lòng người, đã có địa lợi, nhân hòa rồi, chả lẽ không có thiên thời! Chúng tôi lên xe đi trên con đường núi nhỏ hẹp, quanh co để đến với Kim Thủy trong ngày hội lớn "Tay trong tay" và chương trình "Thắp sáng tri thức tuổi thơ" do Báo Nhi Đồng phát động. Hai bên đường những cánh rừng thông, trám hoa vàng xào xạc trút lá. Sau trận mưa hôm trước nên những hàng cây như vừa tắm gội sạch sẽ, vươn mình giữa nắng, gió Trường Sơn khoe chồi biếc. Trời như cao hơn. Đám mây trắng hồng vờn trên đỉnh núi cao ngất trông như hình của dải lụa đang giăng mắc, bâng khuâng về một mùa Xuân sắp qua. Thấp thoáng hai bên đường vài thiếu nữ người dân tộc trong những bộ váy sặc sỡ miền sơn cước đang ngược xuôi dìu con đến trường. Tôi nhận ra sự đổi sắc, khác biệt của Kim Thủy cách đây 3 năm về trước.

Nơi tình yêu bắt đầu

Chúng tôi đến nơi và nhận được sự đón tiếp nồng hậu của Hội đồng sư phạm nơi đây. Thầy giáo Hiệu trưởng Nguyễn Văn Do với cái bắt tay thật chặt nhưng không dấu được những giọt mồ hôi đang lấm tấm trên trán. Học sinh đã tập trung đông đủ, sân khấu đã hoàn tất hôm trước chỉ đợi cho đến đúng giờ chương trình sẽ được thực hiện.

Ông Trần Quang Đạo - Tổng Biên tập Báo Nhi Đồng phát biểu tại buổi lễ

MC hôm nay là phóng viên Ngọc Hà của Báo Nhi Đồng, với tính chuyên nghiệp cộng chất giọng Hà Nội nhẹ nhàng, đầm ấm, chị đã làm cả sân trường như đang đứng trong phòng quay của Đài Truyền hình Việt Nam. Cũng đã lâu lắm rồi chúng tôi mới thực sự cảm nhận được sự sôi nổi, hào hứng của một buổi giao lưu ngoài trời. Hạnh phúc nhất là các em học sinh đến từ ba Trường THCS Văn Thủy, THCS Trường Thủy và đội chủ nhà TH&THCS Kim Thủy. Các em hồn nhiên trả lời những câu hỏi của ban tổ chức đưa ra, tham gia các trò chơi bằng sự tò mò thú vị của tuổi học trò. Nhiều lúc MC phải nhờ giáo viên nhắc các em lên sân chơi đúng số lượng. Các em tràn lên sân khấu sau động lệnh của MC với sự ngây thơ, sáng trong như con nước của núi rừng, như tiếng cười buổi sáng vọng vào vách đá. Tôi thấy nhiều bà con đồng bào Vân Kiều ngang qua trường cũng ghé lại xem, cũng cười, cũng nín thở, cũng nhảy lên sung sướng khi con cháu mình đạt giải ở trò chơi "Xổ số - Báo Nhi Đồng".

Trong những chiếc váy đặc trưng của đồng bào miền núi, các em học sinh Kim Thủy đã gửi đến những tiết mục văn nghệ đặc sắc của núi rừng. Chúng tôi nghe "Tiếng đàn Ta Lư" mà ngỡ như thấy được bao người con chuyển lán, đạp rừng, băng suối. Với những điệu múa đã cách điệu các em uyển chuyển thướt tha như tiếng tù và rúc lên mỗi sáng khi bà con lên nương làm rẫy. Ông Trần Quang Đạo - Tổng Biên tập Báo Nhi Đồng không giấu nổi niềm xúc động: "Tôi là người Lệ Thủy, sinh ra ở Phú Hòa - Phú Thủy. Cách đây mấy chục năm tôi cũng như các em, thiếu thốn và khát chữ. Hôm nay, tôi cảm thấy mình như đang ở nhà. Mà đúng vậy, tôi đang ở ngay chính quê hương và đang sống với ký ức tuổi thơ của mình. Các em cần tin rằng, sau này nhiều em sẽ thành đạt, vinh hiển. Đất nghèo thường nuôi nhiều tâm hồn đáng trân trọng và nuôi dưỡng nhiều tài năng trí tuệ."

Chính sự nhiệt thành trong sáng của học sinh đã làm cho đoàn cán bộ phóng viên Báo Nhi Đồng và đại diện của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên này khác. Họ cũng không ngờ tận mảnh đất Kim Thủy hẻo lánh này học trò hát rất đúng nhạc và giáo viên sử dụng thành thạo máy vi tính đến vậy. Tôi nói với chị Ngọc Lan - Trưởng Phòng Thời sự Báo Nhi Đồng - rằng ở đây đã sử dụng internet để làm việc, chuyển thông tin đi, nhận công văn đến từ Phòng GD&ĐT Lệ Thủy và khai thác thông tin trên mạng. Chị có vẻ không tin. Hôm sau khi ra Hà Nội, anh chị em phóng viên đọc Lethuy.edu.vn thấy bản tin của chúng tôi đăng vào lúc 10h15 phút trong ngày giao lưu 28 tháng 4, họ mới thực sự ngỡ ngàng. Anh Vũ Đắc - Phóng viên trẻ của Báo mail cho tôi biểu tượng của cánh én và lời nhắn "Anh sẽ đọc website của Lệ Thủy, đọc để biết nhiều về giáo dục nơi đây". Tôi nhắn lại: "Lệ Thủy là ẩn tình của thiên nhiên chưa thổ lời". Tôi như thấy anh bạn mới quen đang cười... và nhớ đến cái bắt tay vội vã lúc chia tay.

Kim Thủy là một xã thuộc diện đặc biệt khó khăn của huyện. Địa bàn dân cư thưa thớt trải dài trên 100km từ miền Tây Nam của xã Vĩnh Khê, Quảng Trị đến miền Tây Bắc giáp với biên giới của huyện Sê Pôn tỉnh Xa - Văn - Na - Khẹt, nước bạn Lào. Do vậy, việc huy động học sinh đến trường gặp vô vàn khó khăn. Nhà trường với 36 lớp, 543 học sinh cùng 55 cán bộ giáo viên phải trải đều ra 8 điểm trường: Bản Ho, bản Mít, bản An Bai, bản Chuôn, bản Khe Khế, bản Con Cùng, bản Cây Bông và bản An Mã. Trình độ dân trí nhìn chung còn thấp, bà con đa số là người Vân Kiều có hoàn cảnh kinh tế vô cùng thiếu thốn, nhiều gia đình đang còn đứt bữa. Về mùa mưa thường kéo dài 4 tháng, khe suối chia cắt nhiều vùng dân cư. Nhiều em phải băng rừng, lội suối mới đến được điểm trường. Vì thế, Kim Thủy được sự quan tâm đặc biệt của Huyện ủy, Ủy ban Nhân dân và Phòng GD&ĐT Lệ Thủy. Nhiều chính sách ưu đãi, khuyến khích giáo viên và học sinh được thực hiện trong thời gian qua.

Nhà trường bằng sự năng động của mình đã chủ động kết nghĩa giao lưu với các trường trong huyện và tỉnh để tranh thủ sự giúp đỡ, quan tâm về vật chất lẫn tinh thần. Đầu năm, Trường THCS Hải Đình, Trường THPT Lệ Thủy, Trường PTTH Trần Hưng Đạo, Trường THPT Bán công Lệ Thủy, Trung tâm giáo dục thường xuyên Lệ Thủy tặng hàng trăm bộ áo quần, sách vở và đồ dùng học tập cho học sinh. Đặc biệt, Tỉnh đoàn Quảng Bình, Công ty Prudelsol đã xây dựng nhà bán trú dân nuôi cho trường trị giá 90 triệu đồng, Dự án Plan đã đầu tư 610 triệu đồng để giúp nhà trường xây cổng trường, tường rào, sân bê - tông, nhà vệ sinh. Diện mạo của TH&THCS Kim Thủy giờ đã đổi khác như một chàng thanh niên tuổi mới lớn, ngực căng tràn sức sống.

Gặp các thầy cô giáo nơi đây, chúng tôi mới thấu hiểu vô vàn khó khăn mà họ phải trải qua. Dường như sương gió trên vùng cao này cũng không làm các cô giáo giảm đi sự nhiệt tình, năng nổ. Ngược lại, khi tiếp xúc các giáo viên, tôi vừa thấy có sự mộc mạc của người miền núi, vừa thấy sự nhiệt tình, sôi nổi của những thầy cô giáo trẻ miền xuôi. Mỗi người một hoàn cảnh, có người đã đoàn tụ gia đình ở đây, có người còn thấp thỏm vì con cái còn ở "dưới xuôi" đang gửi ông bà, anh chị và có những cô giáo chưa lập gia đình. Nhưng tất cả đều ánh lên niềm vui trong ngày hội lớn. Gặp vợ chồng thầy giáo Nguyễn Cao Thành đang cho học sinh ở bản Mít ăn cơm ở nội trú, tôi thấy họ thực sự đáng quý trọng. Đôi vợ chồng trẻ này kết hôn đã 5 năm nhưng chưa có con. Họ chọn Kim Thủy đến một phần được ở gần nhau, mặt khác dành dụm tiền để đi chữa bệnh tại thành phố Hồ Chí Minh. Họ đã gắn bó với Kim Thủy một năm, các em học sinh giờ đây coi họ như bố mẹ nuôi của mình. Anh Hồ Viết Tình - Chủ tịch UBND xã hồ hởi: Tui làm Chủ tịch xã đã nhiều năm, khó khăn trải qua nhiều rồi. Ở đây, cái chữ lại đi tìm người học. Có một vài trường hợp, cả nhà trường, cô giáo, bộ đội, thậm chí cả công an xã đến vận động, nhưng một số người vẫn không cho con em tới trường. Các cô thầy cũng nản lắm, nhưng qua nhiều lần đến thăm, gần gũi, động viên, sự nhiệt tình đã có kết quả. Nhiều gia đình thấy con em mình biết đọc, biết viết, biết đếm, biết tính tiền đi chợ cho bố mẹ… thì đều phấn khởi, nên cho con em đến trường đầy đủ". Đúng vậy, nhìn các giáo viên nơi đây chăm bẵm các em trong mỗi tiết mục văn nghệ và điều khiển đội hình trong buổi giao lưu "Tay trong tay" chúng tôi hiểu điều đó.

Đến nơi đây, thấy những khó khăn, sức chịu đựng dẻo dai và lòng yêu nghề của các cô thầy, chứng kiến cuộc sống vất vả, nghèo khó của người dân trong xã và những cố gắng của các em nhỏ người Vân Kiều để được đến trường, mới thấy hết được sự cao quí của nghề giáo, mới cảm thông sâu sắc cuộc sống của người dân cùng cao. Ước mơ được sống bằng nghề, được cống hiến cho nghề, cho ngành, được dạy dỗ các em học sinh người Vân Kiều, gắn bó với dân làng vùng cao này là ước mơ giản dị, nhưng không phải là điều dễ thực hiện. Cũng có người muốn chuyển trường, chuyển vùng, chuyển nghề, nhưng những gắn bó với đường đi lối lại, gắn bó với các em, với con người nơi đây là nguồn động viên to lớn để các thầy cô giáo tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp giáo dục ở Kim Thủy.

Niềm vui được tham gia giao lưu

Trong bài phát biểu của mình, thầy giáo Trưởng Phòng GD&ĐT Lệ Thủy đã nhấn mạnh đến truyền thống cách mạng của vùng quê Kim Thủy và niềm tin của ngành với sự đi lên của giáo dục nơi đây. Như cánh rừng đại ngàn đang rì rào trút lá, tôi thấy Kim Thủy đã từng bước đổi thay không ngừng. Con đường đất lầy lội, chênh vênh ngày nào đã được láng nhựa, phía xa cánh rừng già là ráng đỏ - mầm non của vạt lộc vừng đang khoe sắc.

Người ơi người ở đừng về

Đến trưa trời bắt đầu thay đổi tâm tính, những cơn mưa nặng hạt bắt đầu kéo đến cũng là lúc tiếng MC Ngọc Hà nói lời cảm ơn và hẹn gặp lại thầy trò các trường tham gia trong chương trình "Tay trong tay" và "Thắp sáng tri thức tuổi thơ". Tôi thấy ánh mắt ông Trần Quang Đạo ánh lên những tia lấp lánh. Niềm tự hào về quê hương nghèo khó nhưng ham học và học giỏi cùng với sự chuẩn bị vô cùng chu đáo của GD Lệ Thủy trong buổi giao lưu đã làm ông xúc động thực sự. Ông đã hát những bài hát về quê hương Quảng Bình trong nỗi niềm của người con xa xứ, yêu quê và niềm tự hào khôn nguôi với các bạn đồng nghiệp báo chí của mình. Chúng tôi đã hò sông Mã, hát khoan họ Bắc Ninh và đọc thơ với các vị khách quý để thể hiện tấm lòng mến khách của mình.

Chia tay các thầy cô giáo và những người bạn vừa mới quen biết, chúng tôi chỉ kịp trao nhau những địa chỉ email và những cái nhìn lưu luyến cùng với niềm tin ngày gặp lại. Và tôi biết lòng ai cũng vương vấn vị nồng chát của hương vị rượu được nấu bằng nước suối trong của rừng rú đại ngàn. Chúng tôi về "xuôi" trong trạng thái lâng lâng vì sự thăng hoa của cảm xúc. Đâu đó, tiếng tù và bên lưng chừng núi, tiếng trẻ em i, a học bài và tôi thấy đằng xa những bông hoa đang nở tím một khoảng trời...

Bút ký : Ngô Mậu Tình
(Tổ bồi dưỡng - Trường THCS Kiến Giang, Lệ Thủy, Quảng Bình)