Hiện nay, toàn tỉnh có 09 xã thuộc biên giới đất liền là Lâm Thủy, Kim Thủy (huyện Lệ Thủy); Trường Sơn (huyện Quảng Ninh); Thượng Trạch (huyện Bố Trạch); Thượng Hóa, Dân Hóa, Trọng Hóa, Hóa Sơn (huyện Minh Hóa); Thanh Hóa (huyện Tuyên Hóa).

Những năm qua, cùng với việc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, cấp ủy, chính quyền các địa phương trong tỉnh đã chú trọng thực hiện các chương trình, chính sách hỗ trợ giảm nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân, tạo đà cho các xã thuộc biên giới đất liền phát triển nên điều kiện kinh tế - xã hội ở đây có sự thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, trên thực tế, các xã thuộc biên giới đất liền vẫn còn chậm phát triển, tập quán sản xuất lạc hậu, trình độ dân trí thấp, chất lượng nguồn nhân lực còn thiếu và yếu, chưa đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội; tỷ lệ hộ nghèo còn cao; chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo và chăm sóc sức khỏe còn nhiều hạn chế. Chính vì thế, cho đến thời điểm hiện tại chưa có xã thuộc biên giới đất liền nào trên địa bàn tỉnh đạt chuẩn NTM, số tiêu chí đạt chuẩn còn thấp, cụ thể: Xã Lâm Thủy 05 tiêu chí, xã Kim Thủy 06 tiêu chí, xã Trường Sơn 05 tiêu chí, xã Thượng Trạch 05 tiêu chí, xã Thanh Hóa 13 tiêu chí, xã Thượng Hóa 10 tiêu chí, xã Dân Hóa 10 tiêu chí, xã Trọng Hóa 06 tiêu chí và xã Hóa Sơn 10 tiêu chí.

Nhằm phấn đấu từng bước hoàn thành tiêu chí về cơ sở vật chất văn hóa ở xã thuộc biên giới đất liền trên địa bàn tỉnh, các cấp, các ngành và địa phương đã tập trung huy động nguồn lực của toàn xã hội cho việc cải tạo, nâng cấp, trang bị mới các thiết chế văn hóa ở thôn, bản để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, thể thao của Nhân dân. Đến nay, các xã Lâm Thủy, Kim Thủy, Trường Sơn, Thượng Hóa, Hóa Sơn đã xây dựng nhà văn hóa - khu thể thao tại các thôn, bản trên địa bàn; xã Thanh Hóa 09/11 thôn, xã Dân Hóa 11/13 thôn, bản, xã Trọng Hóa 06/18 thôn, bản xây dựng nhà văn hóa - khu thể thao. Riêng xã Thượng Trạch chưa xây dựng được nhà văn hóa - khu thể thao tại các thôn, bản. Trong 09 xã thuộc biên giới đất liền chỉ có xã Hóa Thanh (huyện Tuyên Hóa) đạt tiêu chí 06 (cơ sở vật chất văn hóa) trong Bộ tiêu chí Quốc gia xây dựng NTM.

Mặt khác, phong trào xây dựng gia đình văn hóa cũng được đông đảo cán bộ, Nhân dân tích cực hưởng ứng, tạo khí thế thi đua sôi nổi, thu hút đông đảo Nhân dân tham gia gắn với Cuộc vận động xây dựng gia đình “5 không, 3 sạch” của Hội Liên hiệp Phụ nữ; Cuộc vận động “Xây dựng người cán bộ, công chức, viên chức trung thành - sáng tạo - tận tụy - gương mẫu” của Liên đoàn Lao động; phong trào “5 xung kích phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc”, “Thanh niên sống đẹp, sống có ích” của Đoàn Thanh niên; phong trào “Gia đình cựu chiến binh văn hóa” của Hội Cựu chiến binh; phong trào “Xây dựng gia đình nông dân văn hóa”, “Xây dựng mô hình gia đình hội viên nông dân không vi phạm pháp luật và không mắc các tệ nạn xã hội” của Hội Nông dân tỉnh; phong trào “Ông bà mẫu mực, con cháu thảo hiền”, “Gia đình hiếu học”... Năm 2018, toàn tỉnh có 197.017/236.255 hộ được công nhận gia đình văn hóa, đạt tỷ lệ 83,4%, trong đó xã Lâm Thủy 254/394 gia đình văn hóa, xã Kim Thủy 458/1.173 gia đình văn hóa, xã Trường Sơn 764/1.138 gia đình văn hóa, xã Thượng Trạch 150/566 gia đình văn hóa, xã Thanh Hóa 1.405/1.833 gia đình văn hóa, xã Thượng Hóa 370/812 gia đình văn hóa, xã Dân Hóa 520/888 gia đình văn hóa, xã Trọng Hóa 467/903 gia đình văn hóa và xã Hóa Sơn 324/419 gia đình văn hóa.

Cùng với đó, phong trào xây dựng thôn, bản văn hóa trên địa bàn các xã thuộc biên giới đất liền đã được sự đồng thuận và hưởng ứng tích cực của các tầng lớp Nhân dân. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại chỉ có Lâm Thủy (huyện Lệ Thủy) đạt tiêu chí 16 trong Bộ tiêu chí Quốc gia xây dựng NTM...

Tuy nhiên, phong trào xây dựng NTM ở các xã thuộc biên giới đất liền của tỉnh không đều, vẫn còn xã đạt 05 tiêu chí, xã thuộc biên giới đất liền đạt cao nhất là xã đạt 13 tiêu chí. Cấp ủy, chính quyền của một số xã chỉ đạo không quyết liệt, thiếu cách làm sáng tạo, suy nghĩ còn cứng nhắc nên thiếu sự đồng thuận của người dân. Công tác tuyên truyền chưa thường xuyên, chưa sâu, chưa mạnh còn mang tính hình thức nên nhận thức của người dân về xây dựng xã đạt chuẩn văn hóa NTM chưa được đầy đủ. Hệ thống cơ sở vật chất và thiết chế văn hóa, thể thao chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt của người dân. Việc huy động nguồn kinh phí để xây dựng NTM tại các xã thuộc biên giới đất liền còn thiếu và gặp nhiều khó khăn...

Để nâng cao hiệu quả triển khai thực hiện công tác xây dựng NTM ở các xã thuộc biên giới đất liền, thời gian tới, Chính phủ cần tập trung mạnh hơn nguồn vốn cho xây dựng NTM tại các xã thuộc biên giới đất liền trong năm 2019 - 2020; có chính sách đột phá và hỗ trợ từ Trung ương để Quảng Bình đầu tư kinh phí xây dựng các Trung tâm Văn hóa thể thao xã và Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn tại các xã thuộc biên giới đất liền đạt chuẩn theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Bên cạnh đó, các cấp, các ngành và địa phương trên địa bàn tỉnh tiếp tục đẩy mạnh phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” của tỉnh giai đoạn 2016 - 2020, “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” và “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch”; phát triển toàn diện văn hóa, giáo dục; đẩy mạnh đời sống vật chất, tinh thần cho người dân tại các xã thuộc biên giới đất liền…

Mai Anh