Theo đó, tính đến nay, toàn tỉnh đã có 02/8 huyện, thị xã, thành phố xử lý xong nợ đọng xây dựng cơ bản thuộc Chương trình MTQG xây dựng NTM. Tổng số nợ đọng xây dựng cơ bản chỉ còn 5,8 tỷ đồng. Về kết quả xây dựng NTM nói chung, đến nay, toàn tỉnh có 52 xã đạt chuẩn NTM; 106/136 xã đạt tiêu chí cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, 120/136 xã đạt tiêu chí y tế; tỷ lệ lao động nông thôn có việc làm trên 79%; 89,1% người dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh; 62 xã đạt tiêu chí giao thông; 111/136 xã đạt tiêu chí thủy lợi, vượt 6,7% so với mục tiêu đề ra năm 2020; 134/136 xã có điện lưới đến trung tâm xã với hơn 99% số hộ dân được sử dụng điện lưới Quốc gia; tỷ lệ phòng học văn hóa được kiên cố hóa đạt 76,45%; 67/136 xã đạt tiêu chí trường học. Riêng trong năm 2018, toàn tỉnh phấn đấu có 11 xã đạt chuẩn NTM.

Để có được kết quả đó là do các cấp, các ngành, địa phương trên địa bàn tỉnh đã tích cực xây dựng kế hoạch, lộ trình cụ thể nhằm xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản trong giai đoạn 2016 - 2020. Nhiều dự án được đưa vào kế hoạch bố trí được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Các địa phương như thành phố Đồng Hới, huyện Bố Trạch cơ bản đã xử lý xong nợ do có nguồn thu tiền cấp quyền sử dụng đất đạt, vượt kế hoạch, từ đó có lộ trình bố trí cụ thể. Bên cạnh đó, trong quá trình chỉ đạo, điều hành, các cấp cũng đã tích cực cân đối phần vốn trả nợ nhỏ lẻ, vượt thu ngân sách để xử lý nợ đọng; bố trí, đưa vào kế hoạch ngân sách Trung ương MTQG xây dựng NTM 949 triệu đồng để xử lý nợ xây dựng cơ bản; UBND tỉnh cũng đã ban hành Quyết định số 2936/QĐ-UBND ngày 05/9/2018 phân bổ chi tiết nguồn vốn trả nợ nhỏ, lẻ các dự án hoàn thành quyết toán thuộc ngân sách tỉnh, bố trí thanh toán 2.053 triệu đồng; đồng thời tiếp tục rà soát, xem xét đưa vào kế hoạch bố trí trả nợ công trình trong Kế hoạch đầu tư công ngân sách tỉnh được quyết toán, các công trình thuộc Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững với khoảng 1.564 triệu đồng; ngân sách huyện, xã và nguồn huy động cũng đã thực hiện thanh toán và đưa vào kế hoạch bố trí với số vốn 10.588 triệu đồng.

Tuy nhiên, công tác xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản còn những vướng mắc như: Trong thời gian thực hiện ban đầu do cơ chế hỗ trợ của Chương trình MTQG xây dựng NTM là cơ chế mở, trong khi đó một số chủ đầu tư chưa thực hiện nghiêm túc việc cân đối nguồn vốn dẫn đến việc phê duyệt dự án không rõ ràng về cơ cấu nguồn vốn, vượt quá khả năng của địa phương làm phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản, đồng thời gây khó khăn trong việc xác định cấp ngân sách trả nợ. Công tác quản lý đầu tư xây dựng cơ bản của cấp xã còn hạn chế về chuyên môn, nghiệp vụ dẫn đến nhiều bất cập trong theo dõi, cập nhật số liệu. Phần đối ứng nhiều dự án của ngân sách huyện, xã chủ yếu trông chờ vào khai thác quỹ đất nhưng giá đất nông thôn thấp, tiến độ khai thác không kịp thời, do đó việc trích nguồn quỹ đất để lại của một số xã chưa đạt kế hoạch đề ra... Cùng với đó, một số loại công trình do thay đổi về cơ chế chính sách như các dự án liên quan đến đầu tư trụ sở xã giai đoạn 2011 - 2015 không còn thuộc đối tượng bố trí của Chương trình NTM giai đoạn 2016 - 2020; nợ các dự án thuộc Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững của 14 xã ra khỏi danh sách xã đặc biệt khó khăn, bãi ngang giai đoạn 2016 - 2020; nhiều công trình thi công kéo dài do vướng mắc về bồi thường giải phóng mặt bằng, hồ sơ quyết toán công trình hoàn thành, nhất là đối với những công trình hoàn thành đã nhiều năm thiếu hồ sơ chứng từ không thể quyết toán dẫn đến nợ đọng xây dựng cơ bản của những công trình này chưa thể xử lý dứt điểm...

Để giải quyết dứt điểm tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản theo phân cấp, thời gian tới, tỉnh tiếp tục chỉ đạo các cấp, ngành, địa phương tự cân đối ngân sách nguồn vốn giai đoạn 2016 - 2020 bảo đảm theo cam kết về kế hoạch bố trí, không để phát sinh nợ mới; đối với 5,8 tỷ đồng nợ đọng, phấn đấu đến hết năm 2018 đưa vào kế hoạch bố trí giai đoạn 2019 - 2020; thực hiện nghiêm các Chỉ thị, văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý đầu tư từ vốn ngân sách Nhà nước và vốn trái phiếu Chính phủ; chấp hành đúng quy định về quản lý đầu tư xây dựng, thực hiện chặt chẽ việc thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối nguồn vốn, không phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư dự án khi chưa xác định rõ nguồn vốn, khả năng cân đối vốn.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng chỉ đạo các huyện, thành phố, thị xã và các xã nghiêm túc thực hiện văn bản chỉ đạo đã ban hành và Kế hoạch bố trí đã cam kết để xử lý nợ xây dựng cơ bản trong xây dựng NTM; tích cực cân đối phần vốn trả nợ nhỏ lẻ, vượt thu dự toán ngân sách tỉnh, vốn dự phòng đầu tư công để xử lý dứt điểm trong kế hoạch giai đoạn 2019 - 2020, trong đó đặc biệt chú ý xử lý nợ Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững của 14 xã ra khỏi danh sách xã đặc biệt khó khăn, bãi ngang giai đoạn 2016 - 2020. Đối với số vốn nợ đọng cấp xã, tỉnh sẽ chỉ đạo UBND cấp huyện, đặc biệt là huyện Quảng Ninh, huyện Quảng Trạch hướng dẫn các xã đưa vào kế hoạch bố trí giai đoạn 2019 - 2020 để xử lý dứt điểm nợ trong năm 2018; chỉ đạo UBND các xã và chủ đầu tư khẩn trương lập, phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành để cân đối, bố trí nguồn kinh phí ưu tiên thanh toán nợ khối lượng theo hồ sơ quyết toán được duyệt; thực hiện quản lý, theo dõi, đề xuất danh mục bố trí vốn Kế hoạch trung hạn ngân sách tỉnh và ngân sách Trung ương Chương trình MTQG xây dựng NTM để tạo tính đồng nhất và thuận lợi trong việc lồng ghép các chương trình; kiểm soát chặt chẽ, không để phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản trên địa bàn.

Ngoài ra, các xã cũng chủ động tự cân đối, bố trí từ nguồn ngân sách xã, số thu từ đấu giá quyền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất trên địa bàn xã để thực hiện các nội dung xây dựng NTM, Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững và huy động các nguồn vốn hợp pháp khác để đưa vào kế hoạch bố trí giai đoạn 2019 - 2020 nhằm xử lý dứt điểm nợ trong năm 2018. 

N.Quý