Thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở, UBND tỉnh, các ngành, đơn vị và địa phương đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn triển khai công tác hòa giải ở cơ sở, rà soát, củng cố, kiện toàn đội ngũ hòa giải viên, tổ hòa giải, đồng thời tăng cường đôn đốc, chỉ đạo thực hiện tốt công tác hòa giải ở cơ sở. Công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng được chú trọng triển khai với việc tổ chức 459 hội nghị, lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho hòa giải viên; phát 34.164 chương trình phổ biến giáo dục pháp luật trên đài phát thanh của xã và tuyên truyền 64.538 tin, bài trên phương tiện thông tin đại chúng; biên soạn và phát hành 1.825 sổ tay pháp luật về hòa giải ở cơ sở; phát hành, tái bản 223.700 sách bỏ túi, tờ gấp để cấp cho hòa giải viên… nhằm chuyển tải kịp thời chính sách, văn bản pháp luật mới đến các hòa giải viên, cung cấp thêm nhiều kiến thức, kỹ năng, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật để phục vụ công tác hòa giải của các hòa giải viên trên địa bàn tỉnh.

Bên cạnh đó, hoạt động hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh không ngừng phát triển, đội ngũ hòa giải viên luôn nhiệt tình, tâm huyết và trách nhiệm. Hiện nay, toàn tỉnh có 1.336 tổ hòa giải với 9.029 hòa giải viên. 05 năm qua, các tổ hòa giải, hòa giải viên trên địa bàn tỉnh đã tiến hành thụ lý hòa giải 9.195 vụ việc, trong đó hòa giải thành 8.283 vụ việc, đạt tỷ lệ 90,1%; hòa giải không thành 612 vụ việc; số vụ đang giải quyết 185. Thông qua hoạt động hòa giải đã góp phần duy trì, củng cố sự đoàn kết trong nội bộ Nhân dân, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, phát huy đạo lý, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật, sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật trong cộng đồng dân cư, đồng thời hạn chế đơn thư, khiếu kiện, tiết kiệm thời gian, tiền bạc của cơ quan Nhà nước và công dân.

Đặc biệt, trong thời gian thiên tai, lũ lụt diễn ra liên tiếp, sự cố ô nhiễm môi trường biển… làm cho đời sống của người dân bị ảnh hưởng nặng nề, các thế lực thù địch và phần tử xấu đã lợi dụng để tuyên truyền, kích động người dân tụ tập, khiếu kiện vượt cấp, tuần hành phản đối chính quyền, gây mất trật tự an toàn xã hội. Trước tình hình đó, vai trò hoạt động hòa giải ở cơ sở đã được đề cao, chú trọng và phát huy hiệu quả, góp phần tuyên truyền vận động Nhân dân chấp hành pháp luật, nâng cao nhận thức về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là hiểu rõ về những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, góp phần ổn định tình hình chính, an ninh trật tự trên địa bàn.
Ngoài ra, việc tổ chức hội thi hòa giải viên giỏi các cấp đã tạo ra sân chơi bổ ích, góp phần nâng cao kiến thức pháp luật, nghiệp vụ hòa giải cơ sở, giao lưu học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau trong công tác hòa giải ở cơ sở, thu hút sự tham gia của 1.470 tổ hòa giải với 9.470 hòa giải viên.

Có thể nói, qua 05 năm thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở, vị trí, vai trò của công tác hòa giải đã được khẳng định trong đời sống xã hội. Thông qua những mô hình hay, hiệu quả trong cộng đồng dân cư, nhất là phát huy vai trò của các “nhóm nòng cốt” trong việc tuyên truyền vận động Nhân dân chấp hành pháp luật đã góp phần giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ ở cộng đồng dân cư, giúp ổn định tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ngay từ cơ sở.

Tuy nhiên, một số địa phương cấp huyện chưa nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác hòa giải đối với đời sống xã hội nên thiếu sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho công tác hòa giải, chưa thực hiện tốt công tác quản lý Nhà nước về hòa giải ở cơ sở. Nhiều địa phương chưa khuyến khích, huy động được các luật sư, luật gia, người đã từng là thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, chấp hành viên, thẩm tra viên, cán bộ, công chức, viên chức có đủ tiêu chuẩn tham gia làm hòa giải viên tại địa bàn sinh sống hoặc hỗ trợ, giúp đỡ hòa giải viên thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở nên chất lượng hòa giải chưa cao. Trong quá trình hòa giải, một số hòa giải viên còn ngại va chạm, chưa mạnh dạn, thiếu nhiệt tình trong hoạt động hòa giải nên chưa kịp thời giải quyết các vụ việc phát sinh trên địa bàn dân cư. Nhiều hòa giải viên ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu hòa giải theo kinh nghiệm sống, theo luật tục và gần như chưa biết vận dụng pháp luật để giải quyết các tình huống cụ thể; quá trình hòa giải chủ yếu vẫn dựa trên uy tín, kinh nghiệm sống và kiến thức hiểu biết xã hội của hòa giải viên mà chưa dựa trên quy định của pháp luật… Ở một số địa phương chưa bảo đảm cơ cấu hòa giải viên nữ, phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động hòa giải, nhất là những vụ việc về hôn nhân và gia đình, phòng chống bạo lực gia đình, bảo đảm bình đẳng giới...

Thời gian tới, toàn tỉnh tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, quản lý, điều hành của chính quyền, phối hợp thực hiện của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đối với công tác hòa giải ở cơ sở; đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để không ngừng nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các tầng lớp Nhân dân đối với vị trí, vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, phát huy vai trò, trách nhiệm của cơ quan Tư pháp trong công tác hòa giải ở cơ sở. Bên cạnh đó, các cấp, các ngành và địa phương tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiếp tục phát huy vai trò của hương ước, quy ước đối với công tác hòa giải ở cơ sở phù hợp với tình hình thực tế, đảm bảo khả thi; tiếp tục củng cố, kiện toàn nâng cao chất lượng tổ hòa giải và hòa giải viên thông qua việc rà soát số lượng, chất lượng đội ngũ hòa giải viên; bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kiến thức xã hội; bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải; tạo điều kiện cho hòa giải viên giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, kỹ năng hòa giải. Ngoài ra, các ngành, địa phương chú trọng tạo điều kiện cho hòa giải viên tiếp cận thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin; tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; giáo dục tính tự nguyện lựa chọn hình thức hòa giải ở cơ sở để giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn; khen thưởng, nhân rộng mô hình, điển hình đối với công tác hòa giải ở cơ sở...

Mai Anh